| 6 | Օգոստոս կայսրը Մեծ Հայքի թագավոր նշանակեց Հրեաստանի թագավոր Հերովդես Ա Մեծի թոռանը՝ Տիգրան Ե-ին։ |
| 6-11 | Էրատոն թագունի (երրորդ անգամ)։ |
| 11-16 | Վոնոն Արշակունին Մեծ Հայքի թագավոր։ |
| 12-38 | Արտավան III Պարթևաստանի արքայից արքա, Արշակունյաց հարստության կըրտսեր ճյուղի հիմնադիրը։ |
| 18-34 | Պոնտոսի Պոլեմոն թագավորի որդի Զենոն-Արտաշեսը Մեծ Հայքի թագավոր։ |
| 34-35 | Պարթևաց Արտավան III թագավորի որդի Արշակ Ա-֊ն Մեծ Հայքի թագավոր։ |
| 35-37 | Ւբերիայի Փարսման թագավորի եղբայր Միհրդատը Մեծ Հայքի թագավոր։ |
| 37 | Հռոմա-տարթնական պայմանագիրը և Հայաստանի տարածքային կորուստները։ |
| 47-51 | Միհրդատը վերստին Մեծ Հայքի թագավոր։ |
| 51-53 | Փարսմանի որդի Հոադամիզդը Մեծ Հայքի թագավոր։ |
| 52 | Հայ-պարթևական համաձայնությունը։ Տըրդատ Արշակունու գլխավորությամբ հայ-պարթևական զորքի մուտքը Հայաստան։ |
| 54-63 | Հայերի և պարթևների տասնամյա պատերազմը Հոոմի դեմ։ |
| 55 | Ծոփքի անջատումը Մեծ Հայքից և առանձին թագավորության հիմնադրումը։ |
| 58-59 | Կորբուլոնի արշավանքը Հայաստան և Արտաշատ մայրաքաղաքի ավերումն ու հրկիզումը։ Տիգրանակերտի գրավումը։ |
| 60-61 | Հռոմի դրածո Տիգրան Զ Մեծ Հայքի թագավոր։ Տիգրանակերտի հռչակումը մայրաքաղաք։ |
| 61 աշուն | Պետոսի արշավանքը Հայաստան։ |
| 62 | Հռոմեական զորքի ծանր պարտությունը հայ-պարթևական ուժերից Հոանդեայում։ |
| 64 | Հռանդեայի պայմանագիրը։ |
| 66 | Տրդատ Ա-ի թագադրության արարողությունը Հռոմում և վերադարձը Հայաստան։ |
| 75-110 | Սանատրուկի գահակալությունը։ Մծուրն քաղաքի կառուցումը։ |
| 110-113 | Աշխադարը (Շիդար) Մեծ Հայքի թագավոր։ |
| 116-144 | Վաղարշ Ա-ի գահակալությունը։ Վաղարշապատ քաղաքի կառուցումը։ |
| 144-161 | Կոմմագենեի Երվանդունիների արքայատան շառավիղ Սոհեմոսը Մեծ Հայքի թագավոր։ |
| 161-163 | Բակուր Արշակունին Մեծ Հայքի թագավոր. Վաղարշ Գ-ի դրածո։ |
| 163 | Արտաշատի գրավումը և ավերումը հռոմեացիների կողմից։ |
| 164-186 | Մոհեմոսը Մեծ Հայքի թագավոր երկրորդ անգամ։ |
| 186-198 | Վաղարշ Բ Արշակունու գահակալությունը։ Հայ Արշականիների ինքնուրույն արքայատան հիմնումը։ |
| 211-259 | Խ՚ոսրով Ա Մեծի գահակալությունը։ |
| 215 | Կարակալայի արշավանքը Ասորիք և Հայաստան, Խոսրով Ա Մեծի ձերբակալությունը։ Հայերի ապստամբությունը։ |
| 234-345 | Հայ ժողովրդի պայքարը Արտաշիբ I-ի Ա Շապուհ I-ի դեմ։ |
| 253 | Սասանյանները գրավեցին Հայաստանը։ |
| 261-293 | Պարսկական տիրապետությունը Հայաստանի մեծագույն մասում։ Տրդատ Գ Մեծը Հայաստանի թագավոր։ Մծբինի 40-ամյա դաշնագիրը։ Քրիստոնեությունը Հայաստանում ճանաչվեց պետական կրոն։ |
| 330-338 | Խոսրով Բ Կոտակի գահակալությունը։ |
| 337 | Պարսկական զորքերի ներխուժումը Հայաստան և նրանց պարտությունը։ Տիրանի գահակալությունը։ Արշակ Բ-ի գահակալությունը։ Հայ ժողովրդի քաջարի պայքարը Սասանյան Պարսկաստանի ներխուժումների դեմ։ Պապի գահակալությունը։ |
| 371 | Պարսկական զորաբանակի ջախջախումը Զիրավի ճակատամարտում։ |
| 374-378 | Վարազդատի գահակալությունը։ |
| 378-387 | Արշակ Գ-ի գահակալությունը։ |
| 385-387 | Հայաստանի բաժանումը Պարսկաստանի ե Հռոմի միջև։ |
| 385-389 | Խոսրով Գ Հայաստանի՝ Պարսկաստանի տիրապետության տակ անցած մասի թագավոր։ |
| 389-414 | Վռամշապուհի գահակալությունը։ |
| 405 | Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց հայկական գրերը։ |
| 422-428 | Արտաշես Գ Արշակունու գահակալությունը։ |
| 443-451 | Վասակ Սյունին Հայաստանի մարզպան։ |
| 450 - 451 | Հայոց պատերազմը Սասանյան Պարսկաստանի դեմ։ |
| 451, մայիսի 26 | Ավարայրի ճակատամարտը՝ Վարդանանց հերոսամարտը։ |
| 464-482 | Ատրվշնասպը Հայաստանի մարզպան։ |
| 481 | Ակոռիի ճակատամարտը և պարսիկների ջախջախումը։ |
| 482 | Սահակ Բագրատունին Հայաստանի մարզպան։ |
| 482-484 | Համաժողովրդական ապստամբությունը՝ Վահանանց պատերազմը։ |
| 482 | Ներսեհապատի ճակատամարտը։ |
| 482 | Ճարմանայնի ճակատամարտը։ |
| 484 | Նվարսակի հաշտության պայմանագրի կնքումը։ |
| 485 | Վահան Մամիկոնյանը Հայոց մարզպան ("Տանուտեր Հայոց")։ |
| 492 | Հայերի ապստամբությունը Կավատի դեմ։ |
| VI-IX դդ. | Պավլիկյան շարժումը։ |
| 571-575 | Համաժողովրդական ազատագրական պատերազմը պարսկական լծի դեմ։ |
| 571 | Խաղամախու դաշտում Վարդան Մամիկոնյանը ջախջախեց պարսկական 20-հազարանոց բանակը։ |
| 591 | Պարսկա-բյուզանդական հաշտության պայմանագիրը և Հայաստանի երկրորդ բաժանումը։ |
| 637 | Սասանյան պետության քայքայումը։ |
| 639-654 | Թեոդորոս Ռշտունին Հայոց իշխան։ |
| 640 | Արաբների աոաջին արշավանքը Հայաստան։ |
| 640, հոկտեմբերի 6 | Դվինի գրավումը և կողոպուտը արաբների կողմից։ |
| 652 | Հաշտության պայմանագրի կնքումը Թեոդորոս Ռշտունու և Ասորիքի ու Հյուսիսային Միջագետքի արաբ կուսակալ Մուավիայի միջե։ |
| 654-661 | Համազասպ Մամիկոնյանը Հայոց իշխան։ |
| 661-685 | Գրիգոր Մամիկոնյանը Հայոց իշխան։ |
| 685-689 | Աշոտ Բագրատունին Հայոց իշխան։ |
| 689 | Բյուգանդական և արաբական զորքերի արշավանքը Հայաստան։ |
| 689-693 | Ներսեհ Կամսարականը Հայոց իշխան։ |
| 693-726 | Սմբատ Բագրատունին Հայոց իշխան։ |
| 695 | Մուհամմագ իբն-Մրվան զորավարի ներխուժումը Հայաստան։ |
| 701 | Արմինիա (Հայաստան, Վիրք և Աղվանք) վարչական միավորման ստեղծումը։ |
| 703 | Վարդանակերտի ճակատամարտը և արաբների պարտությունը։ |
| 705 | Հայ նախարարների ողջակիզումը Նախճավանի և Խրամի եկեղեցիներում ("Կրակի տարի")։ |
| 725 | Հարիսի (Հերթի) աշխարհագիրը։ |
| 732-749 | Աշոտ Բագրատունին Հայոց իշխան։ |
| 749-753 | Մուշեղ Մամիկոնյանը Հայոց իշխան։ |
| 753-770 | Սահակ Բագրատունին Հայոց իշխան։ |
| 770-775 | Սմբատ Բագրատունին Հայոց իշխան։ |
| 774-775 | Հայ ժողովրդի ապստամբությունը արաբական տիրապետության դեմ։ |
| 775, ապրիլի 24 | Արձնի (Բագրևանդ) ճակատամարտը։ |
| 775-781 | Աշոտ Բագրատունին Հայոց իշխան։ |
| 781-785 | Տաճատ Անձնացին Հայոց իշխան։ |
| 790-826 | Աշոտ Մսակեր Բագրատունին Հայոց իշխան։ |
| 816-837 | Բաբեկի ապստամբությունը։ |
| 826-851 | Բագաբատ Բագրատունին Հայոց իշխանաց իշխան։ |
| 826 | Տարոնի իշխանության հիմնումը։ |
| 850 - 852 | ժողովրդական ապստամբություն Խութեցի Հովնանի գլխավորությամբ: |
| 852 - 855 | Սմբատ Բագրատունին (Խոստովանող) Հայոց իշխան։ |
| 855 - 859 | Աշոտ Բագրատունին Հայոց իշխան։ |
| 859 | Աշոտ Բագրատունին խալիֆայությունից ստանում է Հայոց իշխանաց իշխան տիտղոսը։ |
| 884 - 885 | Աշոտ Ա-ի թագադրումը "Թագավոր Հայոց և Վրաց", Բագրատունյաց թագավորության հաստատումը Հայաստանում։ |
| 885 - 895 | Թոնդրակյան շարժման սկզբնավորումը։ |
| 890 - 914 | Սմբատ Ա-ի գահակալությունը։ |
| 908 | Վասպուրականի անջատումը Բագրատունիների թագավորությունից և Արծրունիների թագավորության հիմնադրումը։ |
| 914 - 929 | Աշոտ Բ Երկաթի գահակալությունը։ |
| 925 | Սևանի ճակատամարտը, արաբական զորավար Բեշիրի զորքի ջախջախումը։ |
| 929 - 953 | Աբաս Բագրատունու գահակալությունը։ |
| 953 - 977 | Աշոտ Գ Ողորմածի գահակալությունը։ |
| 961 | Անին Հայաստանի մայրաքաղաք։ |
| 963 - 1065 | Կարսի (Վանանդի) թագավորությունը։ |
| 966 - 1118 | Կյուրիկյաննհրի (Լոռու կամ Տաշիր-Զորագետի) թագավորությունը։ |
| 966 | Տարոնի միացումը Բյուգանդական կայսրությանը։ |
| 977 - 989 | Սմբատ Բ-ի գահակալությունը։ |
| 987 - 1170 | Սյունիքի թագավորությունը։ |
| 989 - 1020 | Գագիկ Ա-ի գահակալությունը։ |
| 1020 - 1041 | Հովհաննհո-Սմբատի գահակալությունը։ |
| 1021 | Վասպուրականի կցումը Բյուզանդիային։ |
| 1042 - 1045 | Գագիկ Բ-ի գահակալությունը։ |
| 1045 | Բագրատունյաց կենտրոնական թագավորության անկումը։ |
| 1047 - 1048 | Սելջուկյան թուրքերի առաջին արշավանքները Հայաստան։ Արծն քաղաքի կործանումը։ |
| 1050 - 1053 | Թոնդրակյան շարժման ճնշումը։ |
| 1054 | Տուդրուլի արշավանքը,Մանազկերտի հերոսական պաշտպանությունը։ |
| 1064 | Ալփ-Արսլանի արշավանքը, Անիի գրավումը։ |
| 1065 | Կարսի (Վանանդի) թագավորության անցումը Բյուզանդիային։ |
| 1071 | Մանազկերտի ճակատամարտը։ |
| 1080 | Ռուբինյան հայկական իշխանության հիմնադրումը Կիլիկիայում։ |
| 1085 | Անիի բարձրագույն դպրոցի հիմնադրումը։ |
| 1095 - 1100 | Կոստանդին Ա Կիլիկիայի իշխան։ |
| 1100 - 1129 | Թորոս Ա Կիլիկիայի իշխան։ |
| 1100 - 1137 | Դաշտային Կիլիկիան Ռուբինյանների իշխանության ներքո։ |
| 1124 | Անիի բնակչության ապստամբությունը Շադդադյանների դեմ։ |
| 1126 | Շադդադյանների հարձակումը Անիի վրա և քաղաքի քաջարի պաշտպանությունը։ |
| 1129 - 1137 | Լևոն Ա Կիլիկիայի իշխան։ |
| 1137 - 1143 | Բյուզանդիայի Հովհաննես Կոմնեոս կայսեր արշավանքները Կիլիկիա և հայկական իշխանության ժամանակավոր վերացումը։ |
| 1145 - 1169 | Թորոս Բ Կիլիկիայի իշխան։ Ռուբինյան իշխանության վերականգնումը։ |
| 1161 | Անիի կարճատև ազատագրումը հայ-վրացական զորքերի կողմից։ |
| 1165 | Հայ-վրացական ուժերի նահանջը, Անիի անցումը Շադդադյաններին։ |
| 1169 | Ռուբեն Բ Կիլիկիայի իշխան։ |
| 1169 - 1175 | Մլեհը Կիլիկիայի իշխան։ |
| 1175 - 1187 | Ռուբեն Գ Կիլիկիայի իշխան։ |
| 1185 | Սարգիս Զաքարյանը նշանակվեց վրաց զորքի ամիրսպասաւար (գլխավոր հրամանատար)։ |
| 1187 - 1198 | Լևոն Բ Կիւիկիայի իշխան։ |
| 1194 | Սմբողջ Կիլիկիայի միավորումը Լևոն Բ Ռուբինյանի իշխանության ներքո։ |
| 1198 | Հայկական թագավորության հռչակումը Կիլիկիայում։ |
| 1198 - 1219 | Լևոն Բ իշխանը թագավոր հայոց։ |
| 1203 | Դվինի ազատագրումը։ |
| 1204-1205 | Բասենի ճակատամարտը, Իկոնիայի սուլթանության ջախջախիչ պարտությունը։ |
| 1206 | Կարսի ազատագրումը։ |
| 1208 - 1209 | Հայ-վրացական զորքերն ազատագրեցին Բագրևանդը, Տուրուբերանի հյուսիսային շրջանները։ |
| 1211 | Ջաքարյաններն ազատագրեցին Սյունիքը և մտան Ատրպատական։ |
| 1212 | Զաքարե ամիրսպասալարի մահը։ Իվանեի նշանակումը վրաց թագավորության աթաբեկ։ |
| 1219 - 1252 | Զաբելը Կիլիկիայի թագուհի։ |
| 1220 - 1221 | Մոնղոլական հետախույզ զորամասերի ներխուժումը Հայաստան։ |
| 1222 - 1225 | Ֆիլիպը կիլիկիայի թագավոր։ |
| 1225 - 1231 | Խորեզմի թագաժառանգ Ջալալ ադ Դինի արշավանքները Հայաստան։ |
| 1226 - 1269 | Հեթում Ա Կիլիկիայի թագավոր։ Հեթումյանների արքայատան հիմնադրումը։ |
| 1236 | Չարմադան Նոյինը նվաճեց Զաքարյան իշխանապետության տարածքը։ |
| 1242 - 1245 | Մոնղոլները Բաչուի հրամանատարությամբ զավթեցին Հայաստանի հարավ-արևմըտյան նահանգները։ |
| 1249 | Հայ իշխանների զինված ապստամբությունը մոնղոլական տիրապետության դեմ։ |
| 1254 | Արղունի աշխարհագիրը Հայաստանում։ |
| 1254 - 1256 | Հեթում Ա-ի մեկնումը Կարակորում և հայմոնղոլական պայմանագրի կնքումը։ |
| 1259 - 1261 | Հայ և վրաց իշխանների երկրորդ ապստամբությունը մոնղոլական տիրապետության դեմ։ |
| 1266 | Եգիպտոսի մամլուքների ներխուժումը Կիլիկիա, Մառիի ճակատամարտը։ |
| 1269 - 1289 | Լևոն Գ Կիլիկիայի թագավոր։ |
| 1280 | Գլաձորի համալսարանի հիմնադրումը։ |
| 1289 - 1301 | Հեթում Բ Կիլիկիայի թագավոր։ |
| 1292 | Հռոմկայի գրավումը մամլուքների կողմից և կաթողիկոսական աթոռի տեղափոխումը Սիս։ |
| 1301 - 1308 | Լևոն Դ Կիլիկիայի թագավոր։ |
| 1308 | Լևոն թագավորի և 40 հայ իշխանների ՛սպանությունը Անարզաբայում։ Հայ- մոնղոլական դաշինքի խզումը։ |
| 1308 - 1320 | Օշինը Կիլիկիայի թագավոր։ |
| 1318 | Եգիպտոսի մամլուքների և Իկոնիայի թուրքմեն կարակումների ներխուժումը Կիլիկիա։ |
| 1320 - 1342 | Լևոև Ե Կիլիկիայի թագավոր։ |
| 1337 | Կիլիկիայի և Եգիպտոսի միջև հաշտության պայմանագրի կնքումը, Այաս նավահանգստի անցումը Եգիպտոսին։ |
| 1343 - 1344 | Կոստանդինը (Գվիդոն-Կի) Կիլիկիայի թագավոր, Լուսինյան արքայատան հաստատումը Կիլիկիայում։ |
| 1345 - 1363 | Կոստանդին Դ Կիլիկիայի թագավոր։ |
| 1365 - 1373 | Կոստանդին Ե Կիլիկիայի թագավոր։ |
| 1373 - 1410/12 | Գործել է Տաթևի համալսարանը։ |
| 1374 - 1375 | Լևոև Զ Լուսինյանը Կիլիկիայի վերջին թագավոր։ |
| 1375 | Կիլիկյաև հայկական թագավորության անկումը։ |
| 1375 - 1424 | Հայ իշխան Կոստանդինի Փաստացի կառավարումը Կիլիկիայում։ |
| 1385 - 1403 | Լենկթեմուրի արշավանքները։ |
| 1390-ական թթ. - 1446 | Գործու է Մեծոփա վանքի բարձրագույն դպրոցը։ |
| 1410 - 1468 | Հայաստանը կարակոյունլու թուրքմենների տիրապետության տակ։ |
| 1441 | Ամենայն Հայոց կաթողիկոսության աթոռի վերահաստատումը Վաղարշապատում։ |
| 1468 - 1502 | Հայաստանը ակկոյունլու թուրքմենների տիրապետության տակ։ |
| 1487 | Օսմանյան թուրքերը նվաճեցին Կիլիկյան Հայաստանը։ |
| 1500 - 1704 | Գործել է Բաղեշի Ամիրդոլու վանքի բարձրագույն տիպի դպրոցը։ |
| 1512 | Թուրք-իրանական պատերազմների սկիզբը |
| 1512 | Հայերեն առաջին գրքի տպագրումը Վենետիկում։ |
| 1514 | Ձալդրանի ճակատամարտում պարսիկների պարտությունը և Արևմտյան Հայաստանի զավթումը օսմանյան թուրքերի կողմից։ |
| 1532-1555 | Պարսկա-օսմանյան պատերազմները Հայաստանում։ |
| 1540-ական թթ. | Հայկական գաղութի հիմնումը Մադրասում։ |
| 1547 | Էշմիածնի առաջին ժողովը և ՛Հայաստանի ազատագրության հարցի բարձրացումը։ |
| 1555 | Հաշտության պայմանագրի կնքումը Ամասիայում Թուրքիայի և Իրանի միջև, Հայաստանի առաջին բաժանումը։ |
| 1567 | Հայկական տպարանի հիմնումը Կոստանդնուպոլսում Աբգար դպիրի կողմից։ |
| 1578-1590 | Պարսկա-օսմանյան նոր պատերազմները Հայաստանում։ |
| 1604 | Հայերի բռնագաղթը Աբբաս 1-ի կողմից։ |
| 1604-1603 | Նոր Ջուղայի հիմնադրումը։ |
| 1615 | Հիմնադրվեց Սյունյանց Մեծ կամ Հարանց անապատի բարձրագույն դպրոցը։ |
| 1635 | Սուլթան Մուրադի արշավանքը, Երևանի գրավումը։ |
| 1637 | Սկսեց գործել էջմիածնի բարձրագույն դպրոցը։ |
| 1638 | Հայկական տպարանի հիմնադրումը Նոր Ջուղայում։ |
| 1639 | Հաշտության կնքումը Թուրքիայի և Պարսկաստանի միջև, Հայաստանի երկրորդ բաժանումը։ |
| 1667 | Առևտրական պայմանագրի կնքումը Ռուսաստանի և Նոր Ջուղայի վաճառականական ընկերության միջև։ |
| 1673 | Հայկական տպարանի հիմնադրումը Մարսելում։ |
| 1677 | էջմիածնի ժողովը Հակոբ Ջուղայեցու գլխավորությամբ: |
| 1680 | Իսրայել Օրու մեկնումը Եվրոպա։ |
| 1699 | Իսրայել Օրին Հայաստանում, Անգեղակոթի ժողովը։ |
| 1701 | Իսրայել Օրու տեսակցությունը Պետրոս I-ի հետ։ |
| 1717 | Մխիթար Սեբաստացին Ս. Ղազար կղզում հիմնեց միաբանություն։ |
| 1722-1730 | Ազատագրական կռիվները Սյունիքում Դավիթ Բեկի և Սխիթար սպարապետի գլխավորությամբ։ |
| 1722 | Ռուսական զորքերի արշավանքը Պարսկաստան։ |
| 1722, սեպտեմբերի 22 | Հայ-վրացական զորքերի միավորումը Գանձակի մոտ, Չոլակ դաշտում։ |
| 1724 | Օսմանյան բանակի ներխուժումը Արևելյան Հայաստան։ |
| 1724, նոյեմբերի 10 | Պետրոս I-ի հրամանագիրը հայ ժողովրդին իր հովանավորության տակ առնելու մասին։ |
| 1725, Փետրվար | Օսմանյան 6 հզ-անոց բանակի ոչնչացումը Վարանդայում։ |
| 1725 | Հայկական իշխանության ստեղծումը Սյունիքում։ |
| 1727 | Հալիձորի հերոսական պաշտպանությունը, թուրքական բանակի պարտությունը։ |
| 1728 | Հայկական ապստամբության ղեկավարներ Դավիթ Բեկի և Եսայի Հասան-Ջալալյանի մահը։ |
| 1735 | Պարսկական զորքերի հաղթանակը օսմանցիների դեմ և պարսկական իշխանության վերահաստատումը Անդրկովկասում։ |
| 1746 | Աստրախանում հիմնադրվեց հայկական դատարան։ |
| 1763 | Մոզդոկում կազմավորվեց հայկական գաղթավայր։ |
| 1769 | Մովսես Սարաֆյանի մշակած՝ Հայաստանի ազատագրության ծրագրի հանձնումը ռուսական կառավարությանը։ |
| 1770-1771 | Մադրասի ազատագրական խմբի ստեղծումը։ |
| 1771 | Առաշին տպարանի հիմնումը Հայաստանում (էջմիածին)։ |
| 1772 | Հայկական տպարանի հիմնումը Մադրասում։ |
| 1779 | Հիմնադրվեց Նոր Նախիջևանի հայկական գաղթավայրը։ |
| 1781 | Պետերբուրգում հիմնադրվեց Գրիգոր Խալդարյանի տպարանը։ |
| 1783 | Հ. Արղությանը և Հ. Լազարյանը ռուսական կառավարությանը ներկայացրին ռուս֊ հայկական դաշնադրության երկու նախագիծ։ |
| 1794 | Հայկական առաշին թերթի՝ "Ազդարարի" հրատարակումը Մադրասում։ |
| 1795 | Աղա Մահմեդ խան Կաջարի արշավանքն Անդրկովկաս։ Թիֆլիսի գրավումը։ |
| 1796 | Ռուսական զորքերի արշավանքն Անդրկովկաս։ |
| 1797 | Աղա Մահմեդ խանի երկրորդ արշավանքը։ |
| 1801, սեպտեմբերի 12 | Ալեքսանդր I-ի մանիֆեստով Արևելյան Վրաստանը միացվեց Ռուսաստանին։ Վրաստանի հետ Ռուսաստանին միացվեցին նաև Լոռին. Փամբակը. Ղազախը, Բորչալուն։ |
| 1804-1813 | Ռուս-պարսկական պատերազմը։ |
| 1804, մայիս | Ռուսական զորքերի Երևանյան առաջին արշավանքը։ |
| 1805, մայիսի 14 | Քյուրակչայի պայմանագիրը, Ղարաբաղի խանության միացումը Ռուսաստանին։ |
| 1806-1812 | Ռուս-թուրքական պատերազմը։ |
| 1807 | Արփաչայի ճակատամարտը ռուսական և թուրքական զորքերի միջև։ |
| 1808 | Ռուսական զորքերի Երևանյան երկրորդ արշավանքը։ |
| 1808 | Ռուսական զորքերը գրավեցին Նախիջևվանը։ |
| 1811 | Հիմնվեց Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը։ |
| 1812 | Պետերբուրգում հիմնվեց Հովսեփ Հովհաննիսյանի տպարանը։ |
| 1813 | Գյուլիստանի (Ղարաբաղ) հաշտության պայմանագիրը։ |
| 1815 | Լազարյան ճեմարանի բացումը Մոսկվայում։ |
| 1816 | Աստրախանում լույս տեսավ "Արևելյան ծանուցմունք" շաբաթաթերթը՝ արևելահայ առաջին պարբերականը։ |
| 1824 | Ներսիսյան դպրոցի բացումը Թիֆլիսում։ |
| 1826-1828 | Ռուս-պարսկական պատերազմը։ |
| 1826, հուլիսի 16-17 | Պարսկական զորքերը ներխուժեցին Ղարաբաղ։ |
| 1826, հուլիսի 25- սեպտեմբերի 10 | Շուշվա բերդի հերոսական պաշտպանությունը։ |
| 1826, սեպտեմբերի 3 | Շամքորի (Շամխորի) ճակատամարտում ռուսական բանակի հաղթանակը։ |
| 1826, սեպտեմբերի 13 | Ռուսական զորքերի հաղթանակը Ելիզավետպոլի ճակատամարտում։ |
| 1826, սեպտեմբերի 21 | Միրաքի ճակատամարտում ռուսական զորքերը պարտության մատնեցին Երևանի սարդարի զորքերին։ |
| 1827, մարտ-մայիս | Հայկական կամավորական ջոկատների կազմավորումը Թիֆլիսում։ |
| 1827, ապրիլի 2 | Սկսվեց ռուսական զորքերի Երևանյան երրորդ արշավանքը։ |
| 1827, ապրիլի 13 | Ռուսական առաջապահ, զորքերը գրավեցին էջմիածինը։ |
| 1827, ապրիլի 27 | Երևանի բերդի պաշարումը ռուսական զորքի կողմից։ |
| 1827, հուլիսի 5 | Ջևան-Բուլաղի ճակատամարտը։ |
| 1827, հուլիսի 21 | Կարագիադինի հաշտության բանակցությունները։ |
| 1827, օգոստոսի 17 | Оշականի ճակատամարտը։ |
| 1827, հոկտեմբերի 1 | Երևանի գրավումը։ |
| 1827, հոկտեմբերի 6 | Կազմվեց Երևանի ժամանակավոր վարչությունը՛. |
| 1827, նոյեմբերի 6- 1828, հունվարի 7 | Դեհխառականի բանակցությունները։ |
| 1827, դեկտեմբեր | Շուշիի հայկական տպարանի հիմնադրումը։ |
| 1828, Փետրվարի 10 | Թուրքմենչայի պայմանագրի կնքումը. Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին։ |
| 1828, Փետրվարի 26 | Սկսվեց պարսկահայերի վերաբնակեցումը։ |
| 1828, մարտի 21 | Հայկական մարզի կազմակերպումը։ |
| 1828-1829 | Ռուս-թուրքական պատերազմը։ |
| 1828, հունիսի 23 | Կարսի գրավումը։ |
| 1828, հուլիսի 23 | Ռուսական զորքերը գրավեցին Ախալքալաքը։ |
| 1828, օգոստոսի 15 | Ախալցխայի գրավումը ռուսական զորքերի կողմից։ |
| 1828, օգոստոսի 28 | Ռուսական զորքերը գրավեցին Բայազետը։ |
| 1828, սեպտեմբերի 12 | Ռուսական զորքերը գրավեցին Ալաշկերտը։ |
| 1829, հունիսի 27 | Էրզրումի գրավումը։ |
| 1829, սեպտեմբերի 2 | Ադրիանուպոլսի հաշտության պայմանագիրը։ |
| 1829 | Լազարյան ճեմարանի տպարանի հիմնադրումը։ |
| 1829 | Արևմտահայերի գաղթը Արևելյան Հայաստան։ |
| 1830 - 1838 | Իշխան Բեհբութովը ՛Հայկական մարզի վարչության պետ։ |
| 1833, հունիսի 23 | Փոփոխվեց Հայկական մարգի վարչական կառուցվածքը։ |
| 1834 | Նոր վարչական բաժանում Թուրքիայում, այդ թվում՝ Արևմտյան Հայաստանում։ |
| 1836, մարտի 11 | Նիկոլայ I վավերացրեց Ռուսաստանից հայ լուսավորչական եկեղեցու կանոնադրությունը ("Պոլոժենին"): |
| 1836, սեպտեմբերի 11 | Վենետիկում բացվեց մխիթարյանների Ռափայելյան վարժարանը։ |
| 1837, Փետրվարի 22 | Հայկական եկեղեցական բարձրագույն խորհրդի՝ Սինոդի հիմնումը Էջմիածնում։ |
| 1837, մայիսի I | Բացվեց Երևանի կոնսիստորիան։ |
| 1837, սեպտեմբերի 2 | Երևանի թեմական դպրոցի բացումը։ |
| 1837, հոկտեմբերի 4 | Գյումրին վերանվանվեց Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Լենինական)։ |
| 1838, Փետրվար - | Գյուղացիական հուզումները Նոր Բայամարտ գետի շրջանում։ |
| 1838, հունիսի 22 | Շուշիի թեմական դպրոցի բացումը։ |
| 1839, նոյեմբերի 3 | Գյուլհանեի Հաթթը շերիֆ կոչվող հրովարտակի (թանզիմաթ) հրապարակումը։ |
| 1840, ապրիլի 10 | Հայկական մարզի վերացումը, Վրացա-Իմերեթական նահանգի և Կասպիական մարզի ստեղծումը։ |
| 1840 - 1850 | Գյուղացիական հուզումները Արևելյան Հայաստանի տարրեր գավառներում։ |
| 1843, մայիս | Վենետիկում սկսեց հրատարակվել "Բազմավեպ" հանդեսը։ |
| 1844, նոյեմբեր | Կովկասում հիմնվեց Փոխարքայություն.Փոխարքա նշանակվեց Մ. Ս. Վորոնցովը։ |
| 1846, դեկտեմբերի 14 | Անդրկովկասի վարչական նոր բաժանումը։ |
| 1847, մայիսի 9 | Կ. Պոլսի հայ .համայնքի ներկայացուցիչներից կազմվեցին Հոգևոր և Գերագույն ժողովները։ |
| 1847 - 1863 | Վիեննայում մխիթարյանները հրատարակեցին "Եվրոպա" շաբաթաթերթը։ |
| 1849, հունիսի 9 | Երևանի նահանգի կազմակերպումը։ |
| 1850, հունվարի 2 | Երևանի աոաջին իգական (Հոիփսիմյան) դպրոցի բացումը։ |
| 1850, սեպտեմբերի 1 | .Թիֆլիսում հրատարակվեց "Արարատ" շաբաթաթերթը։ |
| 1852, Փետրվարի 2 | Կ. Պոլսում հրատարակվեց "Մասիս" լրագիրը։ |
| 1853 - 1856 | Ղրիմի (Արևելյան) պատերազմը։ |
| 1853, հոկտեմբերի 30 | Պատերազմական գործողություններ սկսվեցին Ղրիմի պատերազմի Կովկասյան ռազմաճակատում։ |
| 1853, նոյեմբերի 19 | Բաշկադըքլարի ճակատամարտը։ |
| 1854, հուլիսի 19 | Ռուսական զորքերը գրավեցին Բայազետը։ |
| 1854, հուլիսի 24 | Քյուրուկ-Դարայի ճակատամարտը։ |
| 1855 - 1856 | Փարիզում Ստեփան Ոսկանը հրատարակում է "Արևելք" կիսամսյա հանդեսը։ |
| 1856, Փետրվարի 18 | Սուլթան Աբդուլ Մեջիդը հրապարակեց Հաթթը Հումայուն կոչվող բարենորոգումների հրովարտակը։ |
| 1856, մարտի 18 | Փարիզի հաշտության պայմանագրի կընքումը։ |
| 1856, հոււիսի 28 | Կարսը վերադարձվեց Թուրքիային։ |
| 1856, սեպտեմբերի 15 | Կ. Պոլսում Հ. Սվաճյանի խմբագրությամբ լույս տեսավ «"Մեղու" լրագիրը։ |
| 1857, մարտի I | Վարագա վանքում բացվեց ժաոանգավորաց վարժարանը։ |
| 1858, հունվարի 1 | Թիֆլիսում Ստ. Մանդինյանի խմբագրությամբ լույս տեսավ «"Մեղու Հայաստանի" պարբերականը։ |
| 1858, հունվար - 1864 Մոսկվայում լույս տեսավ "Հյուսիսափայլ" ամսագիրը։ |
| 1858 Շահագործման հանձնվեցին Ղափանի և Հալիձորի պղնձաձուլական գործարանները։ |
| 1859, հունվար-1865 Փարիզում Ստ. Ոսկանը հրատարակեց (ընդմիջումներով) «"Արևմուտք" հանդեսը։ |
| 1860, մայիսի 24 Արևմտահայերի "Ազգային սահմանադրության" ընդունումը։ |
| 1861, Փետրվարի 19 Ալեքսանդր II-ի մանիֆեստը ճորտատիրական իրավունքի վերացման մասին։ |
| 1862, օգոստոսի 2 Զեյթունի հերոսական ապստամբությունը։ |
| 1865 Թիֆլիսի համքարությունների արհեստավորների ելույթը Թիֆլիսի քաղաքային ինքնավարության հակահամքարական միջոցառումների դեմ։ |
| 1865, հոկտեմբեր Հայկական թատրոնի հիմնումը Երևանում։ |
| 1866 Գայանյան օրիորդաց դպրոցի բացումը Երևանում։ |
| 1869, հունիսի 17 Թիֆլիսում բացվեց Գայանյան օրիորդաց դպրոցը։ |
| 1870, մայիսի 14 Ալեքսանդր II-ի մանիֆեստը Հայաստանում և Ադրբեջանում գյուղացիական ռեֆորմ անցկացնելու մասին։ |
| 1870 Ախալցխայում բացվեց Եղիսաբեթյան օրիորդաց դպրոցը։ |
| 1871, հունվարի 1 - 1909 Զմյուռնիայում լույս տեսավ «"Արևելյան մամուլ" ամսագիրը։ |
| 1871, հունվարի 30 Ալեքսանդրապոլում բացվեց Արղության օրիորդաց դպրոցը։ |
| 1872, հունվարի 1 - 1920 Թիֆլիսում լույս տեսավ «"Մշակ" թերթը (ընդմիշում՝ 1885): |
| 1872, մարտի 3 Վանում հիմնվեց "Միություն ի Փրկության" ՛գաղտնի ընկերությունը: |
| 187Հ, սեպտեմբերի 23 Բաքվում բացվեց Հոիփսիմյան օրիորդաց դպրոցը։ |
| 1874, սեպտեմբերի 28 Էջմիածնում բացվեց Գևորգյան ճեմարանը։ |
| 1875, հոկտեմբեր Ապստամբություն բռնկվեց Ջեյթունում։ |
| 1876, դեկտեմբերի 11 Թուրքական սահմանադրության հռչակումը։ |
| 1876 Կ. Պոլսում հիմնվեց մշակութային Արևելյան ընկերությունը։ |
| 1876 Կ. Պոլսի կեդրոնական վարժարանի բացումը։ |
| 1877 - 1878 Ռուս-թուրքական պատերազմը։ |
| 1877, ապրիլի 17(29) Ռուսական զորքերի երևանյան ջոկատը, հայ աշխարհազորայինների հետ միասին, գրավեց Բայազետը։ |
| 1877, մայիսի 5(17) Ռուսական զորքերը գրավեցին Արդահանը։ |
| 1877, նոյեմբերի 6 Ռուսական բանակը գրավեց Կարսը։ |
| 1877, նոյեմբերի 8 Թիֆլիսում բացվեց Մարիամյան-Հովնանյան օրիորդաց դպրոցը։ |
| 1878, Փետրվարի 8 Ռուսական զորքերը գրավեցին Էրզրումը։ |
| 1878, Փետրվարի 19 (մարտի 13) Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ստորագրվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը։ |
| 1878, մարտի 8 Հայկական պատվիրակությանը Ս. Ի՚րիմյանի գլխավորությամբ Կ.Պոլսից մեկնեց Բեռլին՝ Հայկական հարցը Բեռլինի կոնգրեսին ներկայացնելու համար։ |
| 1878, հուլիսի 1 Բեռլինի դաշնագրի կնքումը։ |
| 1878 Կարսը, Արդահանը և Բաթումը իրենց շրջաններով միացվեցին Ռուսաստանին։ |
| 1878 Վանի Երամյան վարժարանի հիմնումը։ |
| 1879, հոկտեմբերի I Երևանամ բացվեց առաջին քաղաքային դուման։ |
| 1880, հունիսի 1 Կ. Պոլսում կազմվեց կրթական-մշակութային "Միացյալ ընկերությունը"։ |
| 1881, հուլիսի 6 Թիֆլիսում հիմնվեց "Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերությունը"։ |
| 1881, հոկտեմբերի I Կարինում հիմնադրվեց Սանասարյան վարժարանը։ |
| 1881, նոյեմբերի 1 Երևաևի ուսուցչական սեմինարիայի բացումը։ |
| 1881, նոյեմբերի 8 Նոր Նախիջևանի թեմական դպրոցի բացումը։ |
| 1881 Կարինում հիմնվեց "Պաշտպան հայրենյաց" գաղտնի կազմակերպությանը։ |
| 1882 | Մոսկվայի հայ ուսանողները հիմնում են «Հայրենասերների միության» գաղտնի խմբակը։ |
| 1885, հոււիսի 20-1923 | Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում Մ. Փորթուգալյանի խմբագրությամբ հրատարակվում է «Արմենիա» թերթը։ |
| 1885 | Վանում հիմնվում է Արմենական կազմակերպությունը՝ առաջին քաղաքական կուսակցությունը հայ իրականության մեջ։ |
| 1886 | Նյու Յորքում հիմնվեց ամերիկահայ աոաջին հասարակական կազմակերպությանը՝ «Հայկական միությունը»։ |
| 1887, հունվար | Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը հրատարակեց «Հանդես ամսօրյա» ամսագրի առաջին համարը։ |
| 887 | Ժնևում կազմակերպվում է հնչակյան կուսակցությունը։ |
| 889-1907 | Թիֆլիսում հրատարակվում է «Մուրճ» ամսագիրը։ |
| 1890 | Թիֆլիսում կազմակերպվում է դաշնակցություն կուսակցությանը։ |
| 1891, Փետրվար | Սուլթան Աբդու՚լ Համիդ I-ը ստեղծում է «Համիդիե» գնդերը հայերին կոտորելու համար։ |
| 1892 | Թիֆլիսում հիմնադրվեց «Հայ բանվոր հեղափոխականների ասոցիացիա» կազմակերպությանը։ |
| 1894, օգոստոս | Սասունի ինքնապաշտպանությունը։ |
| 1894 | Սարաջյանի գինու, կոնյակի գործարանի բացումը Երևանում։ |
| 1895 | Ալեքսանդրապոլամ տեղի ունեցավ Մալխասյանի տպարանի բանվորների գործադուլը։ |
| 1895 | Պետերբուրգում Վ. Ի. Լենինի գլխավորությամբ ստեղծվեց «Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միությունը»։ |
| 1895, մայիսի II | Կ. Պոլսամ Անգլիայի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի դեսպանները թուրքական կառավարությանը ներկայացրին հայկական վեց վիլայեթներում բարենորոգումներ անցկացնելու ծրագիրը։ |
| 1895, սեսյտեմրեր– դեկտեմբեր | Հայերի զանգվածային կոտորածները Արևմտյան Հայաստանի գավառներում։ |
| 1895, հոկտեմբերի 12 | Ապստամբություն է բռնկվում Ջեյթունում։ |
| 1896, ապրիլի 8 | Բանվորների գործադուլը Ախթալայում։ |
| 1896, հանիս | Վանի հերոսական պաշտպանությունը։ |
| 1896, օգոստոս | Հայերի կոտորածներ սկսվեցին Կ. Պոլսում։ |
| 1896, նոյեմբերի 16 | Կ. Պոլսում լույս տեսավ «Բյուզանդիոն» թերթը։ |
| 1897, հոկտեմբեր | Բանվորական ելույթներ տեղի ունեցան երկաթուղու շինարարության Կարսի տեղամասում։ |
| 1898, Փետրվար | Երևանում բացվեց Կովկասյան գյաղատընտեսական ընկերության բաժանմունք։ |
| 1898, մարտի 1—8 | ՌՍԴԲԿ աոաջին համագումարը։ |
| 1898 | Թիֆլիսում կազմակերպվեց հայ բանվորների առաջին սոցիալ-դեմոկրատական մարքսիստական խումբը։ |
| 1899, հունվարի 1 | Շահագործման հանձնվեց Թիֆլիս–Ալեքսանդրապոլ երկաթուղագիծը։ |
| 1899, հուլիսի 15 | Ավարտվեց Թիֆլիս–Կարս երկաթուղու շինարարությունը։ |
| 1899 | Ստ. Շահումյանի ղեկավարությամբ Ջալալօղլիում (Ստեփանավան) ստեղծվեց Հայաստանում առաջին մարքսիստական խըմբակը։ |
| 1900-1903 | Լենինյան «Իսկրա» թերթի հրատարակությունը։ |
| 1901 | Երևանում ստեղծվեց սոցիաւ-ոեմոկրատական լենինյան-իսկրայական խմբակ։ |
| 1901, դեկտեմբերի 10—20 | Ռիգայամ տեղի ունեցավ Ռուսաստանի հայ ուսանողների համագումար, որտեղ Ստ. Շահումյանը ղեկավարում էր հեղափոխական սոցիալ-դեմոկրատական խումբը։ |
| 1901, դեկտեմբերի 13 | Բացվեց Ալեքսանդրապոլ–Երևան երկաթուղագիծը։ |
| 1901 | Ստ. Շահումյանը Ռիգայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում հիմնադրեց մարքսիստական «Թեորետիկ» խմբակը։ |
| 1902, ապրիլի 10 | Հիմնադրվեց Թիֆլիսի հայոց դրամատիկական ընկերությունը։ |
| 1902 | Ստ. Շահումյանը Բ. Կնունյանցի, Ա. Զուրաբյանի, Ա. Խումարյանի, Ս. Խանոյանի և ուրիշների հետ միասին Թիֆւիսում հիմնադրեց լենինյան-իսկրայական ուղղության «Հայ սոցիալ-դեմոկրատների միությունը» : |
| 1902, հոկտեմբեր | Թիֆլիսում լույս տեսավ «Հայ սոցիալ-դեմոկրատների միության» օրգան «Պրոլետարիատ» թերթը։ |
| 1903, հունվարի 12 | Ցարական կառավարության օրենքը հայ եկեղեցական գույքի և կալվածքների բռնագրավման և պետականացման մասին։ |
| 1903, մարտ | Թիֆլիսում ստեղծվեց ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միությունը։ |
| 1903, մայիս և նոյեմբեր | Հաղպատի գյուղացիների զինված ելույթը կալվածատեր Բարաթովի դեմ։ |
| 1903, հուլիսի 17 | Բացվեց ՌՍԴԲԿ երկրորդ համագումարը։ |
| 1903, հոկտեմբեր | ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության երկրորդ համագումարը։ |
| 1903, նոյեմբեր | Հիմնվեց Հավլաբաբի բոլշևիկյան ընդհատակյա տպարանը։ |
| 1903 | Ժնևում հիմնվեց «Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական հայ կազմակերպությունը» (սպեցիֆիկներ)։ |
| 1904, Փետրվարի 22 | ՌՍԴԲԿ Կենտկոմը Ժնևում հաստատեց հայերեն և վրացերեն սոցիալ-դեմոկրատական գրականության հրատարակող հանձնաժողովի կազմը՝ Ստ. Շահումյանի գլխավորությամբ: |
| 1904, Փետրվար– մայիս | Սասունի հերոսական ինքնապաշտպանությունը։ |
| 1904, ապրիլի 29 | Ալեքսանդրապոլի արդյունաբերական և այլ ձեռնարկությունների աշխատողների գործադուլը։ |
| 1904, մայիս | ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության երրորդ համագումարը։ |
| 1905, հունվարի 9 | «Արյունոտ կիրակի»-ի դեպքերը Պետերբուրգում։ Ռուսական առաջին բուրժուա– դեմոկրատական հեղափոխության սկիզբը։ |
| 1905, Փետրվար | Ցարական իշխանությունների կազմակերպած հայ-ադրբեջանական ընդհարումները Բաքվում, Երևաևում, Ելիզավետպոլում, Շուշիում և այլուր։ |
| 1905, մարտ–ապրիլ | Գործադուլային շարժումներ և բողոքի ցույցեր Երևանում. Ալավերդիում, Ալեքսանդրապոլում, Կարսում։ |
| 1905, ապրիլի 25 | Լոնդոնում բացվեց ՌՍԴԲԿ երրորդ համագումարը։ |
| 1905, մայիս | Ստեղծվեց ՌՍԴԲԿ Բորչալուի գավառական կոմիտեն։ |
| 1905, օգոստոսի 1 | Ցարական կառավարությունը չեղյալ հայտարարեց 1903 թ. հունիսի 12-ի օրենքը։ |
| 1905, հոկտեմբերի 15 | Սկսվեց Հայաստանի երկաթուղայինների ընդհանուր գործադուլը։ |
| 1905, հոկտեմբերի 17 | Նիկոլայ II-ը հրապարակեց մանիֆեստ՝ խոստանալով օրենսդրական դումա և դեմոկրատական ազատություններ։ Ալավերդու հանքագործների գործադուլը։ |
| 1905, նոյեմբերի 20 | Ալավերդու հանքագործների գործադուլը։ |
| 1906, Փետրվար | Ցարական զորքերը ապստամբ գյուղացիներին ահաբեկելու նպատակով ռմբակոծեցին Սիսիանի Անգեղակոթ, Բռնակոթ գյուղերը։ |
| 1906, ապրիլի 1 | Թիֆլիսում լույս տեսավ բոլշևիկյան «Կայծ» թերթը՝ Ստ. Շահումյանի և Ս. Սպանդարյանի խմբագրությամբ։ |
| 1906, ապրիլի 10 | Ստոկհոլմում բացվեց ՌՍԴԲԿ չորրորդ «Միավորիչ» համագումարը։ |
| 1906, հունիս | Թիֆլիսում ստեղծվեց «Կովկասի հայոց դպրոցների ուսուցիչների և վարժուհիների միությունը»: |
| 1906, օգոստոսի 2 | Բոլշևիկների ղեկավարությամբ Ալավերդիում սկսվեց խոշոր գործադուլ։ |
| 1906, օգոստոսի 18 | Թիֆլիսում լույս տեսավ բոլշևիկյան «Նոր խոսք» թեբթը՚ Ստ. Շահումյանի և Ս. Սպանդարյանի խմբագրությամբ։ |
| 1906, սեպտեմբեր | Երևանում սկսեց գործել քաղաքային ձիաքարշը։ |
| 1907, հունվարի 27 | Երևանի Սարաջևի գործարանի բանվորների գործադուլը։ |
| 1907, մարտի 10 | Ալեքսանդրապոլի տպագրական բանվորների գործադուլը։ |
| 1907, մարտի 26—29 | Ղափանի պղնձահանքերի բանվորների գործադուլը։ |
| 1907, ապրիլի 30 | Լոնդոնում գումարվեց ՌՍԴԲԿ հինգերորդ համագումարը։ |
| 1907, մայիս | Երևանում գործարկվեց առաջին հիդրոէլեկտրակայանը |
| 1907, հունիսի 3 | Ստոլիպինյան պետական հեղաշրջումը Ռուսաստանում։ |
| 1907, հանիս | «Սոցիալիստ հեղափոխականների կուսակցության հայկական կազմակերպության» ստեղծումը։ |
| 1907, դեկտեմբերի 27 | Փարիզում հրավիրվեց Թուրքիայի ընդդիմադիր կուսակցությունների և խմբերի կոնգրեսը։ |
| 1908, Փետրվարի 20 | Ավարտվեց Ուլուխանլու–Ջուլֆա երկաթուղու շինարարությունը։ |
| 1908, հուլիսի 23 | Երիտթուրքերի հեղաշրջումը Թուրքիայում, սահմանադրության վերականգնումը։ |
| 1909, մարտի 31 — ապրիլի 13 | Ադանայի և շրշակա հայերի կոտորածը։ |
| 1910, հունիս | Ալավերդու հանքարդյունաբերական շրջանի Սիսիմադանի պղնձաձուլական գործարանի բանվորների գործադուլը։ |
| 1910—1911 | Գյուղացիական ելույթներ տեղի ունեցան Երևանի, էշմիածնի. Նոր Բայազետի, Ալեքսանդրապոլի, Ձանգեզուրի գավառներում։ |
| 1911, Փետրվարի 21— 23 | Կողբի աղահանքերի բանվորների գործադուլը: |
| 1912, հունվարի 5 | Պրագայում բացվեց ՌՍԴԲԿ վեցերորդ կոնֆերանսը։ Ստ. Շահումյանը ն Ս. Սպանդարյանն ընտրվեցին Կենտկոմի կազմում։ |
| 1912, հոկտեմբերի 2 | Ամենայն Հայոց Գևորգ հինգերորդ կաթողիկոսի դիմումը Նիկոլայ երկրորդին։ |
| 1912, հոկտեմբերի 9 | Սկսվեց Բալկանյան առաջին պատերազմը, որին մասնակցեց Անդրանիկի գլխավորած հայկական ջոկատը։ |
| 1912, նոյեմբերի 10 | Պողոս Նուբար Փաշայի գլխավորությամբ կազմվեց Ազգային պատվիրակության Հայկական հարցը եվրոպական պետությունների մոտ արծարծելու համար։ |
| 1913, հունվար | Թուրքիայում իշխանության գլուխ անցավ Էնվեր, Թալեաթ և Ջեմալ Փաշաների եռապետությունը։ |
| 1913, մայիսի 4 | Երևանում բացվեց հեռախոսային ցանցը։ |
| 1913, հունիսի սկիզբ | Կազմվեց Արևմտյան Հայաստանում անցկացվելիս բարենորոգումների ռուսական նախագիծը։ |
| 1913, հունիսի 29 | Սկսվեց Բալկանյան երկրորդ պատերազմը։ |
| 1913, հուլիսի 3 | Կ. Պոլսի դեսպանաժողովն սկսեց Հայկական բարենորոգումների հարցի քննարկումը։ |
| 1914, հունվարի 26 | Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև Կ, Պոլսում կնքվեց համաձայնագիր։ |
| 1914, հուլիսի 19 | Սկսվեց առաջին համաշխարհային պատերազմը։ |
| 1914, հուլիսի 20 | Կ. Պոլսում Գերմանիայի և Թուրքիայի միջև կնքվեց գաղտնի ռազմական դաշինք։ |
| 1914, սեպտեմբեր | Հայտարարվեց հայ կամավորական շոկատներ ստեղծելու մասին։ |
| 1914, հոկտեմբերի 20, (նոյեմբերի 2) | Ռուսաստանը պատերազմ հայտարարեց Թուրքիային։ |
| 1914, դեկտեմբերի 9—1915, հունվարի 5 | Սարիղամիշի օպերացիան, Էնվեր Փաշայի բանակի ջախջախումը։ |
| 1915, Փետրվար | Երիտթուրքերի պարագլուխների գաղտնի խորհրդակցությունը, որն ընդունեց արևմտահայերի բնաջնջման որոշում։ 1915, ապրիլ Ինքնապաշտպանական կռիվները Շատախում։ |
| 1915, ապրիլի 7—մայիսի 6 | Վանի հերոսամարտը։ |
| 1915, ապրիլի 15 | Թալեաթի. Էնվերի ու Նազըմի ստորագրությամբ տեղական իշխանություններին ուղարկվեց արևմտահայերի համատարած բռնագաղթի ու բնաջնջման հրահանգ։ |
| 1915, ապրիլի 24 | Հայ մտավորականների ձերբակալումը Կ. Պոլսում, աքսորը և սպանությունը։ Հայկական Մեծ եղեռնի սկիզբը։ |
| 1915, մայիսի 12 | Ռուսաստանի, Անգլիայի ու Ֆրանսիայի կառավարությունների հուշագիրը Թուրքիային՝ հայկական ջարդերին վերջ տալու մասին։ |
| 1915, հունիսի 1—29 | Շապին-Գարահիսարի հերոսամարտը։ |
| 1915, հուլիս | Ռուսական զորքերի նահանջը։ Վանի և Վասպուրականի հայերի մեծ գաղթը և ծանր կորուստները։ |
| 1915, հուլիս | Մուշի հայերի ինքնապաշտպանական կռիվները թուրք ջարդարարների դեմ։ |
| 1915, հուլիսի 29— սեպտեմբերի 13 | Մուսա լեռան հերոսական ինքնապաշտպանությունը։ |
| 1915, օգոստոս | Ցիմերվալդի կոնֆերանսի մանիֆեստը, ուր ցավակցություն էր հայտնվում պատերազմի զոհերի համար։ |
| 1915, սեպտեմբերի 30—հոկտեմբերի 23 | Ուրֆայի հայերի գոյամարտը։ |
| 1915-1917 | Թիֆլիսում հրատարակվեց բոլշևիկյան «Պայքար» թերթը։ |
| 1916, հունվարի 1 | Մոսկվայում լույս տեսավ «Армянский вестник» շաբաթաթերթը։ |
| 1916, Փետրվարի 3 | Ռուսական զորքերը գրավեցին էրզրումը։ |
| 1916, Փետրվար | Ռուսական զորքերը գրավեցին Մուշը, Բիթլիսը. Մամախաթունը։ |
| 1916. նոյեմբերի 14 | Հուզումներ սկսվեցին Ղափանի Կոնդուրովների պղնձաձուլական գործարանում։ |
| 1916, նոյեմբերի 26 | Ֆրանսիան հայերից կազմեց «Արևելյան լեգեոնը»։ |
| 1917, Փետրվարի 27 | Բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության հաղթանակը և ցարիզմի տապալումը Ռուսաստանում։ |
| մարտ | Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Սարիղամիշում, Կարսում, Նոր Բայազետում և այլուր ստեղծվեցին բանվորների, զինվորների դեպուտատների և գյուղացիական սովետները։ |
| մարտի 9 | Ժամանակավոր կառավարությունը վերացրեց Կովկասի Փոխարքայությունը և ստեղծեց Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտե (Օզակոմ)։ |
| մարտի 16 | Թիֆլիսում հիմնվեց «Հայ ժողովրդական կուսակցությունը»։ |
| ապրիլի 24—29 | Պետրոգրադում կայացավ բոլշևիկների կուսակցության համաոուսաստանյան յոթերորդ (ապրիլյան) կոնֆերանսը։ |
| մայիսի 2 | Երևանում բացվեց արևմտահայերի առաջին համագումարը։ |
| հուլիսի 5 | Երևանի բանվոր-ծառայողների ցույցերը ժամանակավոր կառավարության դեմ։ |
| հուլիսի 19 | Բոլշևիկները Ալեքսանդրապոլում կազմակերպեցին բանվոր-ծառայողների և զինվորների մեծ ցույց։ |
| հուլիսի 26 | Իր աշխատանքն սկսեց ՌՍԴԲԿ վեցերորդ համագումարը։ |
| օգոստոսի 15 | Ալավեբդու բանվորների գործադուլը։ |
| սեպտեմբերի 29 | Թիֆլիսում բացվեց հայկական ազգային համախորհրդակցությունը. որտեղ ընտըրվեց Հայոց ազգային խորհուրդ։ |
| հոկտեմբերի 2—7 | Թիֆլիսում կայացավ ՌՍԴԲ(բ)Կ Կովկասյան կազմակերպությունների աոաշին համագումարը։ |
| հոկտեմբերի 25 (նոյեմբերի 7) | Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխության հաղթանակը։ |
| նոյեմբերի 3-24 | Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Ալավերդիում, Ղարաքիլիսայում, Կարսում, Սարիղամիշում, Ջալալօղլիում և այլ վայրերում տեղի ունեցան բազմամարդ միտինգներ, որոնց մասնակիցները ողջունեցին Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակը։ |
| նոյեմբերի 15 | Թիֆլիսում կազմվեց Անդրկովկասյան կոմիսարիատը։ |
| դեկտեմբերի 16 | Սովետական Ռուսաստանի ժողկոմխորհը, Վ. Ի. Լենինի նախագահությամբ, Բաքվի սովետի նախագահ Ստ. Շահումյաևին նշանակեց Կովկասի գործերի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսար։ |
| 1917—1918 | Թիֆլիսում լույս տեսավ «Բանվորի կռիվը» թերթը։ |
| դեկտեմբերի 29 | Սովետական Ռուսաստանի ժողկոմխորհն ընդունեց «Թուրքահայաստանի» մասին դեկրետը։ |
| դեկտեմբեր | Սովետական Ռուսաստանի ազգությունների գործերի ժողովրդական կոմիսարիատին կից Սոսկվայում ստեղծվեց ՛Հայկական գործերի կոմիսարիատը։ |
| 1918 հունվարի 19 | Բաքվում լույս տեսավ «Բանվորի խոսք» շաբաթաթերթը։ |
| փետրվարի 10 | Թիֆլիսում բացվեց Անդրկովկասյան սեյմը։ |
| փետրվարի 27 | Թիֆլիսում լույս տեսավ «Բանվոր» օրաթերթը։ |
| մարտի 3 | Ստորագրվեց Բրեստի պայմանագիրը։ |
| մարտի 6 | Պետրոգրադում բացվեց ՌԿ(բ)Կ յոթերորդ համագումարը։ |
| մարտի 12 | Թուրքական բանակը գրավեց Էրգրումը։ |
| ապրիլի 13 | Սովետական Ռուսաստանի կառավարության բողոքի հեռագիրը թուրքական բանակի՝ դեպի Անդրկովկաս առաջ շարժվելու և խաղաղ բնակչությանը բնաջնջելու առթիվ։ |
| ապրիլի 22 | Անդրկովկասյան սեյմը Անդրկովկասը հայտարարեց անկախ։ |
| ապրիլի 25 | Բաքվում կազմվեց ժողկոմխորհ՝ Ստ. Շահումյանի գլխավորությամբ (Բաքվի կոմունա)։ |
| ապրիլի 25 | Թուրքական բանակը գրավեց Կարսը։ |
| մայիսի 15 | Թուրքական բանակը գրավեց Ալեքսանդրապոլը։ |
| մայիսի 22-26 | Սարդարապատի հերոսամարտը։ Թուրքական բանակի ջախջախումը։ |
| մայիսի 25-28 | Ղարաքիլիսայի հերոսամարտը։ |
| մայիսի 26-28 | Տրվեց Անդրկովկասյան սեյմը։ Վրաստանը. Ադրբեջանը և –"Հայաստանը հայտարարվեցին անկախ հանրապետություններ։ |
| հունիսի 4 | Բաթումում Թուրքիայի և Հայոց ազգային խորհրդի պատվիրակության միջև կնքվեց պայմանագիր։ |
| հուլիսի 31 | Բաքվում ժամանակավորապես ընկավ սովետական իշխանությունը; |
| սեպտեմբերի 19 | Արաբայի (Պաղեստին) ճակատամարտը։ Արևելյան (Հայկական) լեգեոնի մարտիկների հաղթանակը թուրքական զորքերի դեմ։ |
| սեպտեմբերի 20 | Բաքվի 26 կոմիսարների գնդակահարությունը անդրկասպյան ավազուտներում։ |
| դեկտեմբերի 9—31 | Դաշնակցականների և մենշևիկների արկածախնդրական քաղաքականության հետևանքով տեղի ունեցավ հայ-վրացական զինված ընդհարում։ |
| 1919, հունվարի 9 | Թիֆլիսում, Անտանտի զինվորական գործիչների ղեկավարությամբ, բացվեց դաշնակցական և մենշևիկյան կառավարությունների ներկայացուցիչների կոնֆերանս, որի որոշմամբ Լոռին հայտարարվեց «Չեզոք գոտի»։ |
| մարտի 18 | Սոսկվայում բացվեց ՌԿ(բ)Կ ութերորդ համագումարը։ |
| ապրիլի 8 | Գործադուլ հայտարարեցին Երևանի երկաթուղային բանվոր-ծառայողները։ |
| ապրիլի 20 | Երևանում ստեղծվեց «Սպարտտկ» կազմակերպությունը։ |
| օգոստոսի 1 | Երևանում բացվեց Հայաստանի բուրժուական հանրապետության պառլամենտը։ |
| սեպտեմբեր | Երևանում տեղի ունեցավ Հայաստանի բոլշևիկյան կազմակերպությունների ներկայացուցիչների ընդհատակյա խորհրդակցություն, որն ընտրեց ՌԿ(բ)Կ Հայաստանի կոմիտե՝ Արմենկոմ։ |
| հոկտեմբերի 30 | Սկսվեց Ալեքսանդրապոլի տպարանի բանվորների գործադուլը։ |
| 1920, հունվարի 6 | Ալեքսանդրապոլի երկաթուղային կայարանում տեղի ունեցավ խոշոր գործադուլ։ |
| հունվարի 19—20 | Երևանում տեղի ունեցավ Հայաստանի կոմունիստական կազմակերպությունների աոաջին ընդհատակյա կոնֆերանսը։ |
| մարտի 29 | Մոսկվայում բացվեց ՌԿ(բ)Կ իններորդ համագումարը։ |
| ապրիլի 23 | Ալեքսանդրապոլում տեղի ունեցավ աշխատավորության հակակառավարական ցույց։ |
| ապրիլի 28 | Սովետական իշխանության հաստատումը Ադրբեջանում։ |
| մայիսի 1 | Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Կարսում, Սարիղամիշում, Նոր Բայազետում և Հայաստանի այլ վայրերում կոմունիստների ղեկավարությամբ տեղի ունեցան խոշոր ցույցեր դաշնակցական կառավարության դեմ։ |
| մայիսի 7 | Ալեքսանդրապոլում տեղի ունեցավ Ալեքսանդրապոլի, Կարսի, Սարիղամիշի, Քյավթառլուի. Ղազախ-Շամշադինի բոլշևիկյան կազմակերպությունների խորհրդակցություն՝ Արմենկոմի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ: Խորհրդակցությունը զինված ապստամբությունը ղեկավարելու համար կազմեց Հայաստանի Ռազմահեղափոխական կոմիտե։ |
| մայիսի 10 | Հայաստանի Ռազմահեղափոխական կոմիտեն Ալեքսանդրապոլում, ինչպես նան ամբոդջ Հայաստանում, հայտարարեց սովետական իշխանություն։ |
| մայիս | Զինված ապստամբություններ տեղի ունեցան Կարսում, Սարիղամիշում, Նոր Բայազետում, Իջևանում, Դիլիջանում, Ղազախում, Շամշադինում, Զանգեզուրում և այլուր։ |
| մայիսի 31 | Մոսկվայում բանակցություններ սկսվեցին Սովետական Ռուսաստանի ներկայցուցիչների և Հայաստանի կառավարության պատվիրակության միջև։ |
| հունիս | ՌԿ(բ)Կ Հայաստանի կազմակերպությունները ձևավորվեցին որպես Հայաստանի կոմունիստական (բոլշևիկների) կուսակցություն։ |
| օգոստոսի 10 | Սևր քաղաքում (Փարիզի մոտ) դաշնակիցների և Թուրքիայի սուլթանական կառավարության միջև կնքվեց դաշնագիր։ |
| օգոստոսի 10 | ՌՍՖՍՀ լիազոր-ներկայացուցիչ Բ. Լեգրանը Հայաստանի կառավարության ներկայացուցիչների հետ Թիֆլիսում կնքեց համաձայնագիր : |
| սեպտեմբերի 22 | Սկսվեց թուրքական բանակի ներխուժումը Արևելյան Հայաստան։ |
| հոկտեմբերի 8 | Հրապարակվեց ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի կոչը դաշնակցական կառավարությունը տապալելու մասին։ |
| հոկտեմբերի 11 | Դաշնակցական կառավարության հետ բանակցություններ վարելու համար Երևան ժամանեց Սովետական Ռուսաստանի պատվիրակությանը : |
| նոյեմբերի 15—28 | Հեղափոխական ելույթներ տեղի ունեցան Շիրակի, Նոր Բայազետի, Դարալագյազի, Ախտայի, Ապարանի, էջմիածնի. Իջևանի, Դիլիջանի, Շամշադինի և Հայաստանի այլ շրջաններում։ |
| նոյեմբերի 29 | Հայաստանում հաստատվեց սովետական իշխանություն։ |
| նոյեմբերի 30 | ՀՍՍՀ Հեղկոմը Հայաստանի ապստամբ բանվորների և գյուղացիների անունից հեռագիր ուղարկեց Վ. Ի. Լենինին։ |
| դեկտեմբերի 2 | Վ. Ի. Լենինը ողջույնի հեռագիր ուղարկեց Հայաստանի Ռազմահեղափոխական կոմիտեի նախագահ Ս. Կասյանին։ |
| դեկտեմբերի 2 | Դաշնակցական կառավարության պատվիրակությունը Ալեքսանդրապոլում թուրքական զավթիչների հետ կնքեց Հայաստանը անդամահատող և ստրկացնող ապօրինի պայմանագիր: |
| դեկտեմբերի 4 | Երևան ժամանեց ՀՍՍՀ Հեղկոմը։ |
| դեկտեմբերի 5 | Երևանում լույս տեսավ ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի և Հայհեղկոմի օրգան «Կոմունիստ» հայերեն օրաթերթի առաջին համարը։ |
| դեկտեմբերի 6 | ՀՍՍՀ Հեղկոմի դեկրետով հանրապետության սահմաններում պետական լեզու ճանաչվեց հայերենը։ |
| դեկտեմբերի 10 | ՀՍՍՀ Հեղկոմը դեկրետ ընդունեց բանկերի ազգայն ացման մասին։ |
| դեկտեմբերի 13 | Վ. Ի. Լենինն ընդունեց ՀՍՍՀ Հեղկոմի անդամներ Ա. Մռավյանին ն Ս. Տեր-Գաբրիելյանին։ |
| դեկտեմբերի 13 | ՀՍՍՀ ներքին գործերի ժողկոմատի հրամանը հին վարչական հիմնարկներն ու պաշտոնները վերացնելու մասին։ |
| դեկտեմբերի 17 | ՀՍՍՀ Հեղկոմի դեկրետով ՛Հայաստանի բոլոր կուլտուր-կրթական հիմնարկները պետականացվեցին։ |
| դեկտեմբերի 18 | ՀՍՍՀ արդարադատության ժոդկոմիսարիատի հրամանով վերացվեցին հին դատարանները։ |
| դեկտեմբերի 25 | Դաշնակցականները կազմեցին այսպես կոչված «Ինքնավար Սյունիքի կառավարություն» (1921 թվականի ապրիլի 26-ին այն վերակազմվեց և կոչվեց «Լեռնահայաստանի կառավարություն»)։ |
| դեկտեմբերի 28 | ՀՍՍՀ ՛Հեղկոմն ընդունեց դեկրետ հողի ազգայնացման մասին։ |
| 1921, հունվարի 21 | ՀՍՍՀ Հեղկոմն ընդունեց դեկրետ ՀՍՍՀ ժողովրդական տնտեսության խորհուրդ՝ ժողտնտխորհ, կազմակերպելու մասին։ |
| հունվարի 23 | Երևանի Ժողովրդական համալսարանի հանդիսավոր բացումը (1923 թվականից պետական համալսարան)։ |
| Փետրվարի 5 | ՀՍՍՀ Հեղկոմն ընդունեց դեկրետ էջմիածնի մատենադարանի և թանգարանի բազայի վրա Հայաստանի կալտուր-պատմական գիտական ինստիտուտ հիմնելու մասին։ |
| Փետրվարի 12 | Սկսվեց Վրաստանի մենշևիկյան կառավարության դեմ Լոռու «Չեզոք գոտու» աշխատավորության ապստամբությունը։ |
| Փետրվարի 13 | Դաշնակցականների հակահեղափոխական խռովության սկիզբը։ |
| Փետրվարի 25 | Սովետական իշխանության հաստատումը Վրաստանում։ |
| Փետրվարի 26 | Դաշնակցականների հակահեղափոխական խռովության դեմ կռվելու նպատակով Դիլիջանում ստեղծվեց Հայաստանի հյուսիսային գավառների Ռազմահեղափոխական կոմիտե։ |
| մարտի 8 | Մոսկվայում բացվեց ՌԿ(բ)Կ տասներորդ համագումարը։ |
| մարտի 16 | Մոսկվայում կնքվեց սովետա-թուրքական պայմանագիրը։ |
| ապրիլի 2 | Երևանն ազատագրվեց դաշնակցական խռովարարներից։ |
| ապրիլի 14 | Վ. Ի. Լեհինի պատմական նամակը Ադրրեջանի, Վրաստանի, ՛Հայաստանի, Դաղըստանի և Լեռնականների հանրապետության կոմունիստներին։ |
| ապրիլի 22 | Ալեքսանդրապոլն ազատագրվեց թուրքական զավթիչներից։ |
| մայիսի 21 | ՀՍՍՀ Հեղկոմը վերակազմվեց ՀՍՍՀ Ժողովըրդական կոմիսարների խորհրդի։ |
| հունիսի 24 | ՀՍՍՀ Ժողկոմխորհի դեկրետը պարենմասնատրումը պարենհարկով փոխարինելու մասին։ |
| հունիսի 26— հուլիսի 13 | Քաղաքացիական կռիվները Զանգեզուրում։ |
| հունիս | Ստեղծվեցին առաշին սովետական տնտեսությունները ՛Հայաստանում։ |
| օգոստոսի 21 | Երևանում բացվեց Հայաստանի կոմերիտմիության առաջին համագումարը։ |
| օգոստոսի 22 | Երևանում բացվեց Հայաստանի արհեստակցական միությունների առաջին համագումարը։ |
| սեպտեմբերի 21 | ՀՍՍՀ ժողկոմխորհն ընդունեց դեկրետ Հայաստանում անգրագիտությունը վերացնելու մասին։ |
| սեպտեմբերի 29 | ՌՍՖՍՀ Կենտգործկոմն ընդունեց դեկրետ «Լազարյան ճեմարանը Սովետական Հայաստանի կուլտուրայի տուն վերանվանելու և նրա բոլոր նյութական ու կուլտուրական արժեքները Սովետական Հայաստանի կառավարության տրամադրության տակ դնելու մասին»։ |
| հոկտեմբերի 13 | Մի կողմից Հայաստանի, Ադրբեջանի ու Վրաստանի, մյուս կողմից՝ Թուրքիայի միջև կնքվեց Կարսի պայմանագիրը։ |
| դեկտեմբերի 1 | Հայաստանում սկսվեցին սովետների առաջին ընտրությունները։ |
| դեկտեմբեր | Սկսվեց հայերի հայրենադարձությունը Սովետական Հայաստան։ |
| 1921 | Սփյուռքում ձևավորվեց ռամկավար ազատականների կուսակցությունը։ |
| 1922, հունվարի 26 | Երևանում բացվեց Հկ(բ)կ առաշին համագումարը։ |
| հունվարի 26 | Երևանում բացվեց առաջին պետական դրամատիկական թատրոնը։ |
| հունվարի 30 | Երևանում բացվեց ՛ՀՍՍՀ բանվորների, գյուղացիների և կարմիրբանակայինների պատգամավորների սովետների առաջին համագումարը։ |
| Փետրվարի 3 | ՀՍՍՀ սովետների առաջին համագումարը հաստատեց ՀՍՍՀ առաջին սահմանադրությունը։ |
| Փետրվարի 19 | Թիֆլիսում բացվեց Անդրկովկասյան կոմունիստական կազմակերպությունների առաջին համագումարը։ |
| մարտի 12 | Թիֆլիսում տեղի ունեցավ Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի Կենտգործկոմների ներկայացուցիչների լիազոր կոնֆերանսը, որը հաստատեց Անդրկովկասյան ֆեդերացիայի ստեղծման դաշնակցային պայմանագիրը։ |
| մարտի 27 | Բացվեց ՌԿ(բ)Կ տասնմեկերորդ համագումարը։ |
| նոյեմբերի 7 | Երևանում բացվեց պետական հանրային գրադարանը։ |
| նոյեմբերի 7 | Երևանում բացվեց պետական թանգարանը։ |
| նոյեմբերի 29 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ սովետների երկրորդ համագումարը։ |
| դեկտեմբերի 10 | Բաքվում բացվեց Անդրկովկասյան սովետների առաջին համագումարը, որը որոշեց ԱՍՍՖՀՄ-ն վերակազմել ԱՍՖՍՀ-ի։ |
| դեկտեմբերի 30 | Սովետների համամիութենական առաջին համագումարում կազմավորվեց Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությանը՝ ՍՍՀՍ։ |
| 1923, հունվարի 29 | Տեղի ունեցավ Երևանի առաջին բանֆակի հանդիսավոր բացումը։ |
| մարտի 13 | Երևանում բացվեց ՀԿ(բ)Կ երկրորդ համագումարը։ |
| մարտի 20 | Թիֆլիսում բացվեց Անդրկովկասյան կոմունիստական կազմակերպությունների երկրորդ համագումարը։ |
| ապրիլի 16 | ՀՍՍՀ ժողկոմխորհը որոշում ընդունեց Սովետական Հայաստանի պետկինո (հետագայում Հայկինո) ստեղծելու մասին։ |
| ապրիլի 17 | Մոսկվայում բացվեց ՌԿ(բ)Կ տասներկուերորդ համագումարը։ |
| մայիսի 5 | Լույս տեսավ ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի օրգան «Ավանգարդ» թերթի առաջին համարը։ |
| հունիսի 2 | ՀՍՍՀ Կենտգործկոմը որոշում ընդունեց Աշխատանքի կարմիր դրոշի շքանշան սահմանելու մասին։ |
| դեկտեմբերի 1 | Երևանում բացվեց Հայաստանի պետական կոնսերվատորիան։ |
| դեկտեմբերի 4 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ սովետների երրորդ համագումարը։ |
| 1924, հունվարի 21 | Վ. Ի. Լենինի մահը։ |
| Փետրվարի 26 | ՍՍՀՄ Կենտգործկոմի որոշմամբ Ալեքսանդրապոլ քաղաքը վերանվանվեց Լենինական։ |
| մայիսի 5 | Երևանում բացվեց ՝ՀԿ(բ)Կ երրորդ համագումարը։ |
| մայիսի 13 | Թիֆլիսում բացվեց Անդրկովկասի կոմունիստական կազմակերպությունների երրորդ համագումարը։ |
| մայիսի 23 | Մոսկվայում բացվեց ՌԿ(բ)Կ տասներեքերորդ համագումարը։ |
| նոյեմբերի 7 | Շարք մտավ Ղափանի պղնձաձուլարանը։ |
| 1925, մարտի 12 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ սովետների հինգերորդ համագումարը։ |
| ապրիլի 27 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ գիտության և արվեստի ինստիտուտը։ |
| հունիսի 21 | Շիրակի ջրանցքի հանդիսավոր բացումը։ |
| նոյեմբերի 30 | Երևանում բացվեց ՀԿ(բ)Կ չորրորդ համագումարը։ |
| դեկտեմբերի 5 | Թիֆլիսում բացվեց Անդրկովկասի կոմունիստական կազմակերպությունների չորրորդ համագումարը։ |
| դեկտեմբերի 18 | Մոսկվայում բացվեց ՀամԿ(բ)Կ տասնչորսերորդ համագումարը։ |
| 1926, մայիսի 16 | Երևանի առաջին հիդրոէլեկտրակայանի գործարկումը։ |
| օգոստոսի 26 | Բացվեց «Արզնի» առողջարանը։ |
| 1927, մարտի 20 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ սովետների հինգերորդ համագումարը։ |
| հուլիսի 24 | Զորագէսի հանդիսավոր հիմնադրումը։ |
| նոյեմբերի 13 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ հինգերորդ համագումարը։ |
| նոյեմբերի 21 | Թիֆլիսում բացվեց Անդրկովկասի կոմունիստական կազմակերպությունների հինգերորդ համագումարը։ |
| դեկտեմբերի 2 | Մոսկվայում բացվեց ՀամԿ(բ)Կ տասնհինգերորդ համագումարը։ |
| 1928, նոյեմբերի I | Լենինականում բացվեց Հայաստանի պետական երկրորդ դրամատիկ թատրոնը։ |
| նոյեմբերի 17 | Երևանում բացվեց Հայաստանի կոլտնտեսությունների առաջին համագումարը։ |
| նոյեմբերի 29 | Տեղի ունեցավ Լենինականի Մայիսյան ապստամբության անվան տեքստիլ գործարանի և հիդրոէլեկտրակայանի գործարկումը |
| 1929, հունվարի 20 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ վեցերորդ համագումարը։ |
| ապրիլի 7 | Բացվեց ՀՍՍՀ սովետների վեցերորդ համագումարը, որտեղ հաստատվեց ՀՍՍՀ ժողովրդական տնտեսության զարգացման առաջին հնգամյա պլանը։ |
| նոյեմբերի 29 | Բացվեց Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնը։ |
| նոյեմբերի 29 | Տեղի ունեցավ Լենինական–ԱրթիԿ երկաթգծի հանդիսավոր բացումը։ |
| 1930, մարտի 1 | Սկսեց աշխատել Սարդարապատի մեքենատրակտորային կայանը՝ աո՚աջինը Սովետական Հայաստանում։ |
| մայիսի 24 | Երևանում բացվեց ՀԿ(բ)Կ յոթերորդ համագումարը։ |
| հունիսի 5 | Թիֆլիսում բացվեց Անդրկովկասի կոմունիստական կազմակերպությունների վեցերորդ համագումարը։ |
| հունիսի 26 | Բացվեց ՀամԿ(բ)Կ տասնվեցերորդ համագումարը։ |
| հուլիսի 25 | ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմը որոշում ընդունեց ընդհանուր պարտադիր տարրական ուսուցում մտցնելու մասին։ |
| օգոստոսի 5 | ՀՍՍՀ Կենտգործկոմը և ժողկոմխորհը որոշում ընդունեցին ՀՍՍՀ գավառները վերացնելու մասին։ Հանրապետությունը բաժանվեց 25 շրջանի։ |
| նոյեմբերի 1 | ՀՍՍՀ ժողկոմխորհը որոշում ընդունեց ՀՍՍՀ գիտության և արվեստի ինստիտուտը վերակառուցելու և այն գիտությունների ինստիտուտ վերանվանելու մասին։ |
| նոյեմբերի 29 | Բացվեց Փոքր Սարդարապատի ջրանցքը։ |
| 1931, Փետրվարի 14 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ սովետների յոթերորդ համագումարը։ |
| 1932, հունվարի 3 | Երևանում տեղի ունեցավ մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի հանդիսավոր բացումը։ |
| հունվարի 17 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ ութերորդ համագումարը։ |
| Փետրվարի 23 | Երևանում լույս տեսավ Հայաստանի սովետական գրողների ֆեդերացիայի օրգան «Գրական թերթի» առաջին համարը։ |
| ապրիլի 9 | Կազմակերպվեցին Հայաստանի սովետական գրողների միությունը. Սովետական Հայաստանի երաժիշտների միությունը, սովետական նկարիչների ու կերպարվեստի աշխատողների միությունը և սովետական ճարտարապետների միությունը։ |
| նոյեմբերի 5 | Տեղի ունեցավ Երևանի երկրորդ հիդրոկայանի գործարկումը։ |
| նոյեմբերի 7 | Բացվեց Մինջևան–Ղափան երկաթուղին։ |
| նոյեմբերի 15 | Տեղի՛ ունեցավ Զորագէսի հանդիսավոր գործարկումը։ |
| 1933, հունվարի 12 | Գործարկվեց Երևանի տրամվայը։ |
| հունվարի 20 | Տեղի ունեցավ ՜ՀՍՍՀ պետական օպերայի հանդիսավոր բացումը։ |
| նոյեմբերի 29 | Գործարկվեցին Կիրովականի քիմիական կոմբինատը և Դավալուի (Արարատ) ցեմենտի գործարանը։ |
| 1934, հունվարի 10 | Երևանում բացվեց ՀԿ(բ)Կ իններորդ համագումարը։ |
| հունվարի 15 | Թիֆլիսում բացվեց Անդրկովկասի կոմունիստական կազմակերպությունների յոթերորդ համագումարը։ |
| հունվարի 27 | Բացվեց ՀամԿ(բ)Կ տասնյոթերորդ համագումարը |
| հուլիսի 12 | Լույս տեսավ ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի, Երքաղկոմի և ՀՍՍՀ Կենտգործկոմի օրգան «Կոմունիստ» թերթի առաջին համարը։ |
| օգոստոսի 1 | Բացվեց Հայաստանի սովետական գրողների առաջին համագումարը։ |
| սեպտեմբերի 6 | Տեղի ունեցավ Ղափանի հարստացուցիչ ֆաբրիկայի հանդիսավոր բացումը։ |
| նոյեմբերի 5 | Բացվեց Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտը։ |
| նոյեմբերի 29 | Գործարկվեց Երևան–Քանաքեռ երկաթգիծը։ |
| 1935, հունվարի 10 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ սովետների ութերորդ համագումարը։ |
| մայիս | էկրան բարձրացավ «Պեպո» առաշին հայկական հնչուն կինոնկարը։ |
| հունիսի 19 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ պետական պատմական թանգարանը։ |
| հուլիսի 14 | Տեղի ունեցավ ՍՍՀՍ գիտությունների ակադեմիայի հայկական մասնաճյուղի (Արմֆանի) հանդիսավոր հիմնադրումը։ |
| 1936, նոյեմբերի 19 | Բացվեց ՀՍՍՀ սովետների իններորդ արտակարգ համագումարը։ |
| դեկտեմբերի 5 | ՍՍՀՍ սովետների ութերորդ արտակարգ համագումարը հաստատեց ՍՍՀՍ նոր սահմանադրությունը։ |
| դեկտեմբերի 5 | Շարք մտավ ՔանաքեոհԷկը։ |
| 1937, մարտի 23 | ՀՍՍՀ սովետների իններորդ համագումարը հաստատեց Հայկական ՍՍՀ նոր սահմանադրությունը։ |
| մայիսի 26 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ տասներորդ համագումարը։ |
| նոյեմբերի 15 | Տեղի ունեցավ Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոնի հանդիսավոր բացումը Երևանում։ |
| դեկտեմբերի 17 | Տեղի ունեցան ՍՍՀՍ առաջին գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| 1938, հունիսի 2 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ տասնմեկերորդ համագումարը։ |
| հունիսի 12 | Տեղի ունեցան Հայկական ՍՍՀ առաջին գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| հուլիսի 12 | Բացվեց ՀՍՍՀ առաջին գումարման Գերագույն սովետի առաջին նստաշրջանը։ |
| 1939, Փետրվարի 26 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ տասներկուերորդ համագումարը։ |
| մարտի 10 | Բացվեց ՀամԿ(բ)Կ տասնութերորդ համագումարը։ |
| սեպտեմբերի 15 | Սկսվեց «Սասունցի Դավիթ» Էպոսի 1000-ամյակի տոնակատարությունը։ |
| հոկտեմբերի 20 | Մոսկվայում բացվեց հայկական արվեստի տասնօրյակը։ |
| 1940, մարտի 11 | Բացվեց Հկ(բ)կ տասներեքերորդ համագումարը։ |
| մարտ | Շահագործման հանձնվեց Երևանի Ս. Մ. Կիրովի անվան սինթետիկ կաուչուկի գործարանը։ |
| նոյեմբերի 24 | Տեղի ունեցավ Վ. Ւ. Լենինի հուշարձանի հանդիսավոր բացումը Երևանի Լենինի հրապարակում։ |
| 1941, մայիսի 10 | Մոսկվայում սկսվեց հայ գրականության տասնօրյակը։ |
| մայիսի 25 | Տեղի ունեցավ Մոսկվայի համամիութենական գյուղատնտեսական ցուցահանդեսի հայկական տաղավարի հանդիսավոր բացումը։ |
| հունիսի 22 | Ֆաշիստական Գերմանիան հարձակվեց Սովետական Միության վրա։ Սկսվեց սովետական ժողովրդի Հայրենական մեծ պատերազմը։ |
| օգոստոսի 17 | Հրապարակվեց Սովետական ՜Հայաստանի գիտության, արվեստի ու գրականության մի խումբ աչքի ընկնող գործիչների դիմումը արտասահմանյան երկրների բոլոր հայերին՝ ֆաշիզմի դեմ պայքարելու համար։ |
| օգոստոսի 25 | «Պբավդա>-ում լույս տեսավ առաջնորդող հոդված «Հայ ժողովուրդը Սովետական Միության ազատագրական պատերազմի մարտական մասնակիցն Է» վերնագրով։ |
| դեկտեմբեր | Երևանում կազմավորվեց 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիան՝ գնդապետ Ս. Զաքյանի հրամանատարությամբ։ |
| 1942, հունվար | Կերչի թերակղզում, մարտական իրադրության մեջ, ձևավորվեց 390-րդ հայկական Դիվիզիան։ Հայաստանում գտնվող 409-րդ դիվիզիան» համալրվելով հայ ռազմիկներով ու սպաներով, վերանվանվեց Հայկական դիվիզիա։ |
| ապրիլ | Հայաստանում ձևավորվեց 408-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիան։ |
| 1942 | Հիմնադրվեց Վ. Ի. Լհնինի անվան հայէլեկտրագործարանը: |
| 1943, հոկտեմբերի 9 | Թամանյան թեբակղզու ազատագրման համար մղված մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար Գերագույն գլխավոր հրամանատարության հրամանով 89-րդ հրաձգային դիվիզիային շնորհվեց Թամանյան կոչում։ |
| նոյեմբերի 29 | Բացվեց Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիան։ |
| 1944, մարտի 18 | Մարտաշարք մտավ «Սասունցի Դավիթ» տանկային շարասյունը, որը ստեղծվել էր արտասահմանյան հայերի հավաքած միջոցներով։ |
| նոյեմբերի 20 | Հիմնադրվեց արտասահմանի հետ մշակութային կապի հայկական ընկերությանը։ |
| 1945, հունվարի 12 | Երևանում բացվեց Հայաստանի կոմպոզիտորների աոաջին համագումարը։ |
| մարտ | Ռամկավար ազատական կուսակցության, Ամերիկահայ առաջադիմական միության և հնչակյան կուսակցության միջև կայացած համաձայնությամբ ստեղծվեց Ամերիկահայ ազգային խորհուրդ։ |
| մայիսի 9 | Հայրենական մեծ պատերազմում սովետական ժողովրդի տարած հաղթանակի օրը։ |
| օգոստոսի 27 | Երևանում բացվեց Հայաստանի սովետական նկարիչների միության աոաջին համագումարը։ |
| հոկտեմբեր | Երևանում բացվեցին գեղարվեստաթատերական և ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտները։ |
| 1946, մարտի 27 | ՀՍՍՀ գերագույն սովետի Նախագահության հրամանագիրը ՀՍՍՀ ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը ՀՍՍՀ Մինիստրների սովետի և ՀՍՍՀ ժողովրդական կոմիսարիատները ՀՍՍՀ մինիստրությունների վերակազմելու մասին։ |
| հուլիսի 2 | Արտասահմանից ներգաղթող հայերի աոաջին խմբի ժամանումը Սովետական Հայաստան։ |
| 1947, հունվարի 4 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ երկրորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| ապրիլի 30 | ԱՄՆ-ում հրավիրվեց համաշխարհային հայկական կոնգրես։ |
| օգոստոսի 23 | ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի բյուրոյի որոշմամբ կազմակերպվեց ՍՄԿԿ Կենտկոմին կից մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի հայկական ֆիլիալը՝ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության պատմության ինստիտուտը։ |
| 1947 | Նյու Յորքում ձևավորվեց ամերիկահայ«Միջհայրենակցական միությունը»։ |
| 1948, նոյեմբերի 12 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ տասնչորսերորդ համագումարը։ |
| 1949, մարտի 16 | Բացվեց Հայաստանի թատերական ընկերության աոաջին համագումարը։ |
| նոյեմբերի 11 | Գործարկվեց Սևանի ստորերկրյա հիդրոէլեկտրակայանը։ |
| 1950 | Շահագործման հանձնվեցին Քանաքեռի ալյումինի և Երևանի պոլիվինիլացետատի գործարանները։ |
| 1951, Փետրվարի 25 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ երրորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| մարտի 20 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ տասնհինգերորդ համագումարը։ |
| 1951 | Շահագործման հանձնվեցին Երևանի էլեկտրալամպերի գործարանը, բրդյա նուրբ գործվածքների կոմբինատը և Քաջարանի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը։ |
| 1952, սեպտեմբերի 20 | Բացվեց ՀԿ(բ)Կ տասնվեցերորդ համագումարը։ |
| հոկտեմբերի 5 | Բացվեց ՍՄԿԿ տասնիններորդ համագումարը։ |
| 1952 | Շահագործման հանձնվեցին Շահումյանի շրջանի Վ.Ի. Լենինի անվան մետաքսի և Դաստակերտի պղնձամոլիբդենային կոմբինատները։ |
| 1953, ապրիլի 26 | Ավարտվեց Գյումուշի հիդրոէլեկտրակայանի առաջին հերթի շինարարությանը։ |
| 1954,Փետրվարի 14 | Բացվեց ՀԿԿ տասնյոթերորդ համագումարը։ |
| 1955, մարտի 6 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ չորրորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| 1955 | Հիմնադրվեց Բեյրութի Հայկազյան կոլեջի հայագիտական ամբիոնը. ԱՍՆ-ում՝ Հայագիտական ազգային ընկերությունը։ |
| 1956, հունվարի 19 | Բացվեց ՀԿԿ տասնութերորդ համագումարը։ |
| Փետրվարի 14 | Բացվեց ՍՄԿԿ քսաներորդ համագումարը։ |
| 1957, հունիսի 6 | Ստեղծվեց ՀՍՍՀ ժողովրդական տնտեսության խորհուրդ՝ ժողտնտխորհ։ |
| հոկտեբերի 11 | Լույս տեսավ «Երևան» (այժմ՝ «Երեկոյան Երևան») թերթի առաջին համարը։ |
| նոյեմբերի 17 | Շահագործման հանձնվեց Երևան–Ախտա (այժմ՝ Հրազդան) երկաթուղին։ |
| 1958, հունվարի 25 | Բացվեց ՀԿԿ տասնիններորդ համագումարը։ |
| նոյեմբերի 2 | Գործարկվեց Արզնի–Շամիրամ ջրանցքի աոաջին հերթը։ |
| դեկտեմբերի 29 | ՍՍՀՄ Գերագույն սովետի Նախագահության հրամանագիրը Հայկական ՍՍՀ-ն Լենինի շքանշանով պարգևատրելու մասին։ |
| 1958 | Շահագործման հանձնվեցին Երևանի մետաղահատ հաստոցների. Չարենցավանի (Լուսավանի) ներտաշ հաստոցների, երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների. Կիրովականի ճշգրիտ հաստոցների. Լենինականի հղկող հաստոցների գործարանները։ |
| 1959, հունվարի 10 | Բացվեց ՀԿԿ քսաներորդ արտահերթ համագումարը։ |
| հունվարի 27 | Բացվեց ՍՄԿԿ քսանմեկերորդ արտահերթ համագումարը։ |
| մարտի 15 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ հինգերորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| նոյեմբերի 5 | Գործարկվեց Աթարբեկյանի հիդրոէլեկտրակայանը։ |
| դեկտեմբերի 3 | Երևանի կայարանամերձ հրապարակում տեղի ունեցավ «Սասունցի Դավիթ» արձանի հանդիսավոր բացումը։ |
| I960, Փետրվարի 10 | Բացվեց ՀԿԿ քսանմեկերորդ համագումարը։ |
| Փետրվարի 10 | Ավարտվեց Ղարաբաղ–Ղազախ–Երևան գազամուղի շինարարությունը։ |
| սեպտեմբերի 26 | Երևանում բացվեց Հայաստանի ուսուցիչների համագումարը։ |
| նոյեմբերի 30 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ հեղափոխության պետական թանգարանը։ |
| 1961, ապրիլի 29 | Երևանում բացվեց ՀՍՍՀ ժողովրդական տնտեսության նվաճումների ցուցահանդեսը։ |
| օգոստոսի 12 | ՍՍՀՍ Մինիստրների սովետի որոշումը«Սևանա լճի մակարդակը բնական պայմաններին մոտ բարձրության վրա պահպանելու նպատակով Արփա գետի ջրի մի մասը Սևանա լիճ շրջելու միջոցառումների մասին»։ |
| սեպտեմբերի 21 | Բացվեց ՀԿԿ քսաներկուերորդ համագումարը։ |
| հոկտեմբերի 17 | Բացվեց ՍՄԿԿ քսաներկուերորդ համագումարը։ |
| 1962, մայիսի 27 | Նշվեց հայ գրերի ստեղծող և հայ դպրության հիմնադիր Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդյան 1600-ամյակը։ |
| հոկտեմբերի 12 | Սկսվեց արտասահմանյան երկրներում ապրող հայերի նոր զանգվածային վերադարձը Սովետական Հայաստան։ |
| նոյեմբերի 9 | Շարք մտավ Կիրովականի արհեստական մետաքսաթելի գործարանը։ |
| 1963, Փետրվարի 13 | Գործարկվեց Լուսավանի (Չարենցավանի) գործիքաշինական գործարանի կենտրոնական ձուլարանը՝ ամենախոշորը հանրապետությունում։ |
| մարտի 17 | Տեղի ունեցան Հայկական ՍՍՀ վեցերորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| ապրիլի 29 | Գործարկվեց Երևանի ջերմաէլեկտրակայանի աոաջին ագրեգատը։ |
| մայիսի 28 | Գործարկվեց յոթնամյակի հսկաներից մեկը՝ Ագարակի պնղձամոլիբդենային կոմբինատը։ |
| հոկտեմբերի 26 | Նշվեց Սայաթ-Նովայի ծննդյան 250-ամյակը։ |
| 1964, հունվարի 7 | Բացվեց ՀԿԿ քսաներեքերորդ համագումարը։ |
| հունիսի 25 | Երևանում հիմնադրվեց Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեն։ |
| 1965, ապրիլի 22 | Հրապարակվեց ՀՍՍՀ Մինիստրների սովետի որոշումը «Գիտության և արվեստի բնագավառում Հայկական ՍՍՀ պետական մրցանակներ սահմանելու մասին»: |
| հունիսի 17 | Երևանում քացվեց Ավ. Իսահակյանի արձանը։ |
| նոյեմբերի 29 | Երևանում բացվեց Մ. Նալբանդյանի արձանը։ |
| 1966, մարտի 3 | Բացվեց ՀԿԿ քսանչորսերորդ համագումարը։ |
| մարտի 29 | Բացվեց ՍՄԿԿ քսաներեքերորդ համագումարը։ |
| հունիսի 1 | Հայկական սովետական հանրագիտարա՛նի հրատարակումը կազմակերպելու միջոցառումների մասին ՀԿԿ Կենտկոմի և ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհրդի որոշումը. |
| 1967, մարտի 19 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ յոթերորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| նոյեմբերի 5 | Երևանում գործարկվեց էլեկտրոնային օղակաձև արագացուցիչը։ |
| նոյեմբերի 28 | Երևանում տեղի ունեցավ Ծիծեռնակաբերդի բարձունքի վրա կառուցված 1915 թ. Սեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան-կոթողի բացումը։ |
| 1968, մայիսի 25 | Տեղի ունեցավ Սարդարապատի ճակատամարտին նվիրված հուշարձանի հանդիսավոր բացումը։ |
| օգոստոսի 13 | Շարք մտավ Մխչյանի ջրհան կայանը։ |
| հոկտեմբերի 16 | Սովետական Հայաստանը պարգևատրվեց Լենինի երկրորդ շքանշանով։ հոկտեմբերի 18 Նշվեց Երևանի հիմնադրման 2750-ամյակը։ |
| 1969, սեպտեմբեր | Նշվեց Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| նոյեմբերի 18 | Ընդունվեց որոշում գիտության և տեխնիկայի բնագավառում Հայկական ՍՍՀ պետական մրցանակներ հիմնելու մասին։ |
| նոյեմբեր | Նշվեց Կոմիտասի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| 1970, ապրիլ | Հայ ժողովուրդը տոնեց Վ. Ւ. Լենինի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| նոյեմբերի 23 | Տեղի ունեցավ Հրազդանի Լեռնաքիմիական կոմբինատի ցեմենտի գործարանի գործարկումը։ |
| նոյեմբեր | Լրացավ Հայաստանում սովետական իշխանության հաստատման և Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կազմավորման 50-ամյակը. հանրապետությունը պարգևատրվեց Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով։ |
| 1971, Փետրվարի 25 | Բացվեց ՀԿԿ քսանհինգերորդ համագումարը։ |
| մարտի 30 | Բացվեց ՍՄԿԿ քսանչորսերորդ համագումարը։ |
| հունիսի 13 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ ութերորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| հունիսի 25 | Երևանում հանդիսավոր նշվեց հայկական օպերայի 100-ամյակը։ |
| դեկտեմբերի 17 | Նշվեց Ալ. Սպենդիարյանի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| 1972, մարտի 20 | Հայկական ՍՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր Հայկական հեռագրական գործակալությունը վերակազմվեց պետական ինֆորմացիոն գործակալության՝ Արմենպրեսի։ |
| հոկտեմբերի 27 | Ավարտվեց Հրազդանի պետական շրջանային էլեկտրակայանի առաջին հերթի շինարարությունը։ |
| նոյեմբերի 3 | Գ. Սունդուկյանի հուշարձանի բացումը Երևանում։ |
| դեկտեմբերի 12 | Երևանում նշվեց ՍՍՀՄ կազմավորման 50-ամյակը։ |
| 1973, հունվարի 24 | ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհուրդը որոշում ընդունեց հայ պարբերական մամուլի կենտրոնական արխիվ ստեղծելու մասին։ |
| 1973 | Շահագործման հանձնվեցին Իջևանի «Բենթոնիտ», Չարենցավանի լիզինի արտադրության. «Արզնի» հանքային ջրերի գործարանները. Երևանի կաշվի –գալանտերեայի, Կիրովականի կահույքի ֆաբրիկաները։ |
| 1974, հունիսի 14 | Երևանում տեղի ունեցավ Ա. Ս. Գրիբոյեդովի արձանի հանդիսավոր բացումը։ |
| հունիսի 26 | Երևանում տեղի ունեցավ Ալ. Թամանյանի արձանի հանդիսավոր բացումը։ |
| օգոստոս | Շահագործման հանձնվեց Հրազդանի պետական շրջանային էլեկտրակայանի վերջին՝ 4-րդ էներգաբլոկը։ |
| հոկտեմբերի 19 | Երևանում ստեղծվեց ՍՍՀՍ առողջապահության մինիստրության կլինիկական ու փորձնական վիրաբուժության համամիութենական ինստիտուտ։ |
| նոյեմբերի 28 | Շահագործման հանձնվեց Երևանի «Ռոսիա» կինոթատրոնը։ |
| 1975, հունվարի 10 | Երևանում բացվեց Եղիշե Ձարենցի տուն-թանգարանը։ |
| հունիսի 15 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ իններորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| հոկտեմբերի 30 | Նշվեց Ավ. Իսահակյանի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| 1976, հունվարի 20 | Բացվեց ՀԿԿ քսանվեցերորդ համագումարը։ |
| Փետրվարի 24 | Բացվեց ՍՄԿԿ քսանհինգերորդ համագումարը։ |
| դեկտեմբերի 28 | Շարք մտավ Հայաստանի ատոմային կայանի աոաջին էներգաբլոկը։ |
| 1977, Փետրվարի 18 | Երևանում բացվեց ականավոր զորավար Գայի (Հայկ Բժշկյանցի) արձանը։ |
| մայիսի 18 | Նշվեց Դերենիկ Դեմիրճյանի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| օգոստոսի 13 | ՀԿԿ Կենտկոմի, ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհըդի ու ՀԱՄԽ-ի որոշումը՝ աշխատանքային ակնառու նվաճումների համար Հայկական ՍՍՀ պետական մրցանակներ սահմանելու մասին։ |
| հոկտեմբերի 7 | ՍՍՀՄ Գերագույն սովետի յոթերորդ (Արտահերթ) նստաշրջանը հաստատեց ՍՍՀՄ նոր սահմանադրությունը։ |
| նոյեմբերի 4 | Տեղի ունեցավ Տաուշի (Շամշադինի շրջան) ջրամբարի բացումը։ |
| 1978, ապրիլի 14 | Հայկական ՍՍՀ Գերագույն սովետի նստաշրջանը հաստատեց Հայկական ՍՍՀ սահմանադրությունը (Հիմնական օրենքը)։ |
| մայիսի 19 | Նշվեց Ալ. Թամանյանի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| մայիսի 31 | Գործարկվեց Ազատի ջրամբարը (Արտաշատի շրշան)։ |
| հուլիսի 28 | Սպիտակում տեղի ունեցավ Ռուսաստանի հետ Արևելյան Հայաստանի միավորման 150-ամյակին նվիրված հուշակաոայցի հանդիսավոր բացումը։ |
| հոկտեմբերի 14 | Երևանամ տեղի ունեցավ հանդիսավոր նիստ՝ նվիրված Ռուսաստանի հետ Արևելյան Հայաստանի միավորման 150-ամյակին։ Սովետական Հայաստանը պարգեվատրվեց Լենինի երրորդ շքանշանով։ |
| նոյեմբերի 21 | Նշվեց Ստ. Շահումյանի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| 1978 | Շահագործման հանձնվեց Շամբի հէկը։ |
| 1979, հունվարի 17 | Սկսվեց համամիութենական մարդահամարը։ |
| նոյեմբերի 19 | Նշվեց Միքայել Նալբանդյանի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| դեկտեմբերի 31 | Գործարկվեց Հայաստանի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբւոկը։ |
| դեկտեմբերի 31 | Տեղի ունեցավ Արփա–Սևան թունելի վերջին երկու հատվածների միակցումը։ |
| 1980, Փետրվարի 24 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ տասներորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| ապրիլի 11 | Նշվեց Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| մայիսի 16 | Նշվեց Դավիթ Անհաղթի ծննդյան 1500-ամյակը։ |
| հունիսի 27 | ՀԿԿ Կենտկոմի և ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհրդի որոշումը՝ Հ. Թամանյանի, Ավ. Իսահակյանի, Դ. Դեմիրճյանի, Գ. Սունդուկյանի, Մ. Նալբանդյանի և Ստ. Զորյանի անվան ամենամյա մրցանակներ սահմանելու մասին։ |
| սեպտեմբերի 16 | Շարք մտավ Արփա–Սևան ստորգետնյա ջրամբարի գլխամասային հանգույցը՝ Կեչուտի ջրամբարը։ |
| նոյեմբերի 22 | Սահմանվեցին Սեսրոպ Մաշտոցի, Պետրոս Ադամյանի, Անանիա Շիրակացու, Խ. Աբովյանի. Մ. Սարյանի և Կոմիտասի անվան մրցանակներ՝ մշակույթի և գիտության սփյուռքահայ առաջադեմ գործիչներին շնորհելու համար։ |
| նոյեմբերի 22 | Գործարկվեց Ջողասի ջրամբարը։. |
| նոյեմբերի 24 | Երևանում բացվեց սփյուռքահայերի ներկայացուցիչների ժողովը։ |
| նոյեմբերի 26 | Երևանում տեղի ունեցավ Ալ. Մյասնիկյանի արձանի բացումը։ |
| 1981,հունվարի 22 | Բացվեց ՀԿԿ քսանյոթերորդ համագումարը։ |
| Փետրվարի 23 | Բացվեց ՍՄԿԿ քսանվեցերորդ համագումարը։ |
| 1981 | Շահագործման հանձնվեցին Երևանի մետրոպոլիտենի աոաջին հերթը, «Զվարթնոց» օդանավակայանը, շարք մտավ Մասիս-Նուռնուս երկաթուղագիծը։ |
| 1982,դեկտեմբերի 17 | Հայ ժողովուրդը մեծ շուքով նշեց ՍՍՀՄ կազմակերպման 60-ասյակը։ |
| 1982 | Նշվեց պրոֆեսիոնալ հեդափոխական Կամոյի ծննդյան 100-ամյակը։ |
| 1982 | Շարք մտավ Իջևան–Դիլիջան երկաթուղագիծը՝ 30 կմ երկարությամբ։ |
| 1983 | Շարք մտավ Սպանդաըյանի հիդրոէլեկտրակայանը, Գորիս–Նախիջևան գազատարը։ |
| 1984, հոկտեմբերի 14—18 | Տոնվեց Գլաձորի համալսարանի հիմնադրման 700-ամյակը։ |
| 1984 | Ընդունվեց հանրակրթական և պրոֆեսիոնալ դպրոցի ռեֆորմի մասին օրենքը։ |
| 1984 | Երևանում ամբողջությամբ շահագործման հանձնվեց Ծիծեռնակաբերդի մարզահամերգային համալիրը։ |
| 1985, Փետրվարի 24 | Տեղի ունեցան ՀՍՍՀ տասնմեկերորդ գումարման Գերագույն սովետի ընտրությունները։ |
| ապրիլի 23 | Տեղի ունեցավ ՍՄԿԿ Կենտկոմի պլենումը, որը քննարկեց «ՍՄԿԿ քսանյոթերորդ համագումարի հրավիրման և դրա նախապատրաստմանն ու անցկացմանն առնչվող խնդիրների մասին» հարցը։ |
| հոկտեմբերի 15 | Տեղի ունեցավ ՍՄԿԿ Կենտկոմի պլենումը, որը քննարկեց «ՍՄԿԿ ծրագրի նոր խմբագրության նախագծի մասին» հարցը։ |
| 1985 | Ավարտվեց Իջևան–Հրազդան երկաթուղագծի կառուցումը։ |
| 1986, հունվարի 24 | Տեղի ունեցավ ՀԿԿ քսանութերորդ համագումարը։ |
| Փետրվարի 25 | Տհղի ունեցավ ՍՄԿԿ քսանյոթերորդ համագումարը։ |
| 1987, հունվարի 27—28 | Տեղի ունեցավ ՍՄԿԿ Կենտկոմի պլենումը, որը քննարկեց վերակառուցման և կուսակցության կադրային քաղաքականության մասին հարցը։ |
| հունիսի 25—26 | Տեղի ունեցավ ՍՄԿԿ Կենտկոմի պլենումը, որը քննարկեց «Կուսակցության խնդիրները էկոնոմիկայի կառավարման արմատական վերակառուցման ուղղությամբ» հարցը։ |
| նոյեմբերի 2—3 | Տեղի ունեցավ Մեծ հոկտեմբերի 70-ամյակին նվիրված ՍՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի, ՍՍՀՄ Գերագույն սովետի և ՌՍՖՍՀ Գերագույն սովետի համատեղ հանդիսավոր նիստը։ |
| նոյեմբերի 20 | Նշվեց Սայաթ-Նովայի ծննդյան 275-ամյակը։ |
* Մինչև 1918 թ. Փետրվարը ամսաթվերը տրվում են հին տոմարով